Câu Chuyện Lời Lẽ - Nina HB Le

 

 Trump nói: “Họ gian lận, cũng giống như cô gian lận, báo chí của cô gian lận. Cô là đồ gian trá, ABC cũng gian trá, CBS cũng gian trá, CNN cũng gian trá, và ‘Meet the Press’ là một chương trình gian trá.Thôi, dừng ở đây đỉ, chịu đựng đủ rồi, cảm ơn, cưng”, rồi ông đứng dậy bỏ đi. Ảnh: Chụp lại từ chương trình phỏng vấn truyền hình Meet The Press của NBC.

 

Cuối tuần qua, trong khi tôi đang nghe ca sĩ Thương Linh hát ở Coffee Factory, một độc giả đến hỏi: “Này, chị viết để làm gì? Bây giờ còn ai đọc những bài bình luận nhức đầu nữa không?”

 <!>

Tôi đã suy nghĩ về câu hỏi ấy. Không phải để thôi viết. Cũng không phải để tránh né suy luận. Nhưng đôi khi, trước một số sự kiện, chỉ cần ghi lại sự việc. Ngày nào. Ở đâu. Chuyện gì. Ai nói. Nói nguyên văn thế nào. Có lẽ anh ta có lý, có những lúc người viết nên “bớt viết”.

Trong nhiều năm qua, tổng thống Donald Trump nhiều lần dùng lời lẽ miệt thị các nữ phóng viên ngay trước ống kính. Nhiệm kỳ đầu đã vậy. Sang nhiệm kỳ hai, những cảnh ấy không chỉ trở lại mà còn thô hơn, lỗ mãng hơn, và gần như thành thói quen không thể thiếu trong các buổi họp báo, phỏng vấn, hay bất cứ khi nào có máy quay phim và có phụ nữ cầm micro hay cầm bút làm việc.

Dưới đây không phải là một bài bình luận. Chỉ là một niên biểu hay danh sách sự việc. Người đọc tự hiểu.

BA SỰ KIỆN TIỂU BIỂU

1. “Quiet, piggy” — “Im đi, đồ heo”

Tháng Mười Một, 2025, trên Không Lực Một, phóng viên Catherine Lucey của Bloomberg hỏi ông Trump về hồ sơ Jeffrey Epstein. Ông chỉ tay về phía bà: “Quiet. Quiet, piggy.”

Dịch sát: “Im đi. Im nào, đồ heo.”

Một phóng viên hỏi về hồ sơ quyền lực, tiền bạc, tình dục, và những cái tên đang gây chú ý. Tổng thống không trả lời. Ông chọn ném thẳng vào mặt một nữ phóng viên đang làm việc một tiếng “đồ heo.” Chọn bịt miệng bà “Im đi. Im nào.”

2. “A young beautiful woman who never smiles” — “Một phụ nữ trẻ đẹp mà không bao giờ cười”

Ngày 3 Tháng Sáu, 2026, tại Bạch Ốc, ông Trump quay sang phóng viên Kaitlan Collins của CNN. Ông gọi bà là phóng viên “corrupt”, gian xảo, tồi bại, không ra gì, chẳng bao giờ cười.

Ông nói tiếp: “A young beautiful woman who never smiles. I never see a smile on her face. I see her standing there with hatred in her eyes.”

Dịch sát: “Một phụ nữ trẻ đẹp mà không bao giờ cười. Tôi chẳng bao giờ thấy nụ cười nào trên mặt cô ta. Tôi thấy cô ta đứng đó, trong mắt đầy thù hận.”

Khi Collins cố đặt câu hỏi, Trump gạt đi: “Be quiet. You should be ashamed of yourself,” rồi nhắc lại chuyện cô “used to be a conservative from Alabama” và kết luận “there’s something wrong with you.”

Dịch sát: “Im đi. Cô nên thấy xấu hổ về mình… Cô trước đây là một người bảo thủ ở Alabama. Cô có vấn đề đấy.”

Điều Trump chú ý không là câu hỏi. Trước máy quay, người đàn ông quyền lực nhất nước nói về mặt mũi, tuổi tác, sắc đẹp, nụ cười và ánh mắt của một phóng viên đang làm việc. Rồi tấn công nhân phẩm của cô ta.

Theo Rick Wilson, một cựu chiến lược gia Cộng Hòa, một nguồn tin thân cận với Trump cho biết Trump tin rằng Collins “mắc nợ” mình, vì cuộc phỏng vấn và buổi CNN Town Hall năm 2023 đã “làm nên” sự nghiệp của cô. Wilson cho rằng Collins đã không “trả món nợ” đó, vì vậy công kích mang màu sắc cá nhân bắt đầu.

3. “You’re Either Crooked Or You’re Stupid” — “Hoặc Cô Gian, Hoặc Cô Ngu”

Ngày 7 Tháng Sáu, 2026, trong cuộc phỏng vấn với Kristen Welker của NBC trên chương trình “Meet the Press,” Welker hỏi ông Trump về các cáo buộc gian lận bầu cử và yêu cầu ông đưa bằng chứng.

Ông Trump gọi Welker và NBC là “crooked,” tức “gian trá.” Khi bị hỏi tới cùng, ông nói: “You’re either crooked or you’re stupid.”

Dịch sát: “Hoặc cô gian, hoặc cô ngu.”

Sau đó, ông chấm dứt cuộc phỏng vấn, tháo micro và bỏ đi. Trước khi đi, ông nói: “Let’s call it quits because I’ve had enough. Thank you, darling.”

Dịch sát: “Thôi, ngưng ở đây, tôi chịu quá đủ rồi. Cám ơn, cưng.”

Một tổng thống bỏ dở phỏng vấn không phải là chuyện mới. Nhưng một tổng thống mặt đỏ hừng hực gọi người phỏng vấn là “gian”, là “ngu,” rồi kết thúc bằng chữ “cưng,” là cảnh nên để nguyên trong văn bản. Để người đọc dùng trí óc, sự giáo dục căn bản hay “common sense” để tự phân giải.

NHIỆM KỲ ĐẦU: NHỮNG CẢNH ĐÃ CÓ TỪ TRƯỚC

Tháng Sáu, 2017 — Caitríona Perry, RTÉ News

Trong một cuộc điện đàm tại Bạch Ốc với Thủ Tướng Ireland Leo Varadkar, ông Trump gọi phóng viên Caitríona Perry của đài RTÉ đến gần, rồi quay sang thủ tướng Ireland khoe rằng bà có “a nice smile on her face,” hay “một nụ cười đẹp trên mặt,” và chắc bà sẽ đối xử tốt với ông Varadkar.

Perry sau đó gọi khoảnh khắc ấy là “bizarre” — kỳ quặc. Người ngoại giao trong cuộc dùng chữ nhẹ, người ngoài cuộc gọi đó là coi thường phụ nữ, xem nhẹ tư cách nghề nghiệp của họ.

Tháng Mười, 2018 — Cecilia Vega, ABC News

Tại Vườn Hồng, khi phóng viên Cecilia Vega của ABC News hỏi về các cáo buộc liên quan tới Brett Kavanaugh.

Ông Trump nói: “I know you’re not thinking. You never do.”

Dịch sát: “Tôi biết cô đâu có suy nghĩ. Cô có bao giờ suy nghĩ đâu.”

Tổng thống không bác bỏ. Chỉ hạ thấp trí óc của người hỏi để khỏi trả lời.

Tháng Mười Một, 2018 — Yamiche Alcindor, PBS NewsHour

Sau cuộc bầu cử giữa kỳ, Yamiche Alcindor hỏi ông Trump về việc nhiều người cho rằng cách ông tự gọi mình là “nationalist” đã khuyến khích các nhóm da trắng cực đoan.

Ông Trump đáp: “That’s such a racist question.”

Dịch sát: “Đó là một câu hỏi kỳ thị chủng tộc.”

Một phóng viên da đen hỏi về chủ nghĩa dân tộc da trắng. Tổng thống quay ngược mũi tên, gắn chữ “kỳ thị” vào câu hỏi.

Tháng Mười Một, 2018 — Abby Phillip, CNN

Khi Abby Phillip hỏi liệu ông Trump có muốn quyền Bộ Trưởng Tư Pháp Matthew Whitaker kềm hãm cuộc điều tra của công tố viên đặc biệt Robert Mueller hay không, ông Trump đáp: “What a stupid question.”

Dịch sát: “Câu hỏi ngu thật.”

Ông nói thêm rằng bà “ask a lot of stupid questions” — “hỏi toàn những câu ngu.”

Vẫn là câu hỏi về quyền lực tư pháp. Câu trả lời dán nhãn “ngu ngốc” lên trán người hỏi.

Tháng Mười Một, 2018 — April Ryan, American Urban Radio Networks

Cũng trong thời gian ấy, ông Trump gọi April Ryan là “a loser,” tức “kẻ thất bại, thua cuộc,” ông nói bà “doesn’t know what the hell she is doing” — “không biết mình đang làm cái quái gì.”

Ryan là một trong những nữ phóng viên da đen kỳ cựu trong phòng báo chí Bạch Ốc.

Tháng Ba, 2020 — Yamiche Alcindor, PBS NewsHour

Trong một buổi họp báo về đại dịch COVID-19, Alcindor hỏi ông Trump về lời ông từng nói rằng một số tiểu bang đòi hỏi quá nhiều máy thở và dụng cụ y tế.

Ông Trump cắt ngang, rồi nói: “Be nice. Don’t be threatening.”

Dịch: “Hãy dễ thương. Đừng có vẻ đe dọa.”

Một nữ phóng viên đặt câu hỏi về máy thở giữa đại dịch. Tổng thống yêu cầu bà “dễ thương” hơn.

Tháng Tư, 2020 — Paula Reid, CBS News

Paula Reid hỏi ông Trump chính quyền đã làm gì trong Tháng Hai, sau khi ông nói lệnh hạn chế đi lại từ Trung Quốc đã giúp nước Mỹ có thêm thời gian đối phó với COVID-19.

Khi Reid chỉ ra khoảng trống trong tháng Hai trên đoạn video ông vừa chiếu, Trump chỉ mặt bà nói: “You know you’re a fake.”

Dịch sát: “Cô biết mà cô là hàng giả.”

Khi câu hỏi chạm vào khoảng trống, ông không lấp khoảng trống ấy. Ông tấn công người cầm micro.

Tháng Năm, 2020 — Weijia Jiang, CBS News

Trong một buổi họp báo về COVID-19, Weijia Jiang hỏi vì sao ông Trump xem xét nghiệm COVID-19 như một cuộc tranh đua quốc tế trong khi người Mỹ đang chết.

Ông đáp: “Don’t ask me. Ask China.”

Dịch sát: “Đừng hỏi tôi. Đi hỏi Trung Quốc ấy.”

Khi Jiang hỏi vì sao ông nói vậy với riêng bà, ông gọi đó là một “nasty question.” “Nasty” ở đây không phải chỉ “khó nghe,” mà là “bẩn tính,” “xấu xa.”

Khi Jiang hỏi lại lần nữa, ông nói ông sẽ trả lời như vậy với bất cứ ai đặt một “câu hỏi bẩn thiểu” kiểu đó, rồi kết thúc buổi họp báo đột ngột. Lời mắng vẫn nhắm vào phóng viên phụ nữ, đặc biệt là với phụ nữ châu Á hay da màu.

Tháng Mười, 2020 — Lesley Stahl, CBS News

Trong cuộc phỏng vấn với “60 Minutes,” Lesley Stahl hỏi ông Trump về COVID-19, kinh tế, và những phát biểu thiếu căn cứ của ông. Câu hỏi căng thẳng. Ông bỏ dở.

Không phải cảnh nào trong nhiệm kỳ đầu cũng thô bạo như nhau, nhưng khuôn đã thành nếp. Khi bị hỏi gắt, tổng thống không chỉ bác bỏ câu hỏi, mà hạ thấp người hỏi, rồi đứng dậy bỏ đi.

NHIỆM KỲ HAI: TỪ THÓI QUEN THÀNH PHƯƠNG PHÁP

Tháng Chín, 2025 — Yamiche Alcindor, NBC News

Trước khi rời Bạch Ốc đi New York, phóng viên Yamiche Alcindor hỏi ông Trump liệu ông có định “đưa Chicago vào chiến tranh” hay không, sau những sự kiện xảy ra tại thành phố này.

Ông đáp: “When you say that, darling, that’s fake news.”

Dịch: “Khi cô nói vậy, cưng à, đó là tin giả.”

Alcindor hỏi tiếp, ông cắt ngang: “Be quiet. Listen. You don’t listen. You never listen. That’s why you’re second-rate.”

Dịch: “Im đi. Nghe đây. Cô không biết nghe. Cô chẳng bao giờ nghe. Bởi vậy cô mới là thứ hạng hai.”

Ở đây, không còn phỏng vấn. Chỉ còn mệnh lệnh và mắng mỏ.

Tháng Mười Một, 2025 — Catherine Lucey, Bloomberg

Trên Không Lực Một, Catherine Lucey hỏi về hồ sơ Epstein. Ông Trump nói: “Quiet. Quiet, piggy.”

Câu này mang tính miệt thị trực tiếp, chữ “đồ heo” được dùng với một nữ phóng viên ngay trong khoang máy bay tổng thống. Chiếc máy bay mang mật danh “Không Lực Một”, ngôn ngữ tổng thống sử dụng là ngôn ngữ trong “Trại Súc Vật”*.

Tháng Mười Một, 2025 — Mary Bruce, ABC News

Trong một cuộc gặp tại Bạch Ốc với Thái Tử Mohammed bin Salman của Saudi Arabia, Mary Bruce hỏi ông Trump về vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi và về hồ sơ Epstein.

Ông Trump nói bà hoàn toàn có “thái độ”. Rồi ông gọi bà là “a terrible reporter,” “a terrible person and a terrible reporter.”

Dịch: “một phóng viên tồi bại,” “một con người tồi bại và một phóng viên tồi bại.”

Ông còn nói bà nên trở về học lại cách làm phóng viên.

Tháng Mười Một, 2025 — Katie Rogers, New York Times

Sau một bài viết của New York Times về tuổi tác, sức khỏe và lịch trình làm việc của ông Trump, ông lên mạng xã hội gọi Katie Rogers là “a third-rate reporter” và “ugly, both inside and out.”

Dịch: “một phóng viên hạng ba” và “xấu xí cả trong lẫn ngoài.”

Không còn là phản bác bài báo. Là tấn công hình hài và nhân phẩm.

Tháng Mười Một, 2025 — Nancy Cordes, CBS News

Tại Mar-a-Lago, trong một cuộc trao đổi với báo chí dịp Lễ Tạ Ơn, Nancy Cordes hỏi về việc kiểm tra lý lịch người Afghanistan được nhận vào Hoa Kỳ.

Ông Trump đáp: “Are you stupid? Are you a stupid person?”

Dịch sát: “Cô ngu à? Cô là người ngu à?”

Đến bây giờ, người nghe không còn giật mình trước lời lẽ của tổng thống nữa.

Tháng Mười Một, 2025 — Một nữ phóng viên trên Không Lực Một

Khi bị hỏi về kết quả chụp MRI của mình, ông Trump nói việc đó không liên quan tới não, vì ông đã làm bài kiểm tra nhận thức và đạt điểm tuyệt đối. Rồi ông nói với nữ phóng viên rằng cô “would be incapable of doing” — “cô thì không đủ sức làm nổi đâu.

Chê bai trí tuệ người hỏi trong mọi tình huống cho thấy mức tự cao tự đại của ông tỉ lệ thuận với sự khinh bỉ người khác.

Tháng Mười Hai, 2025 — Rachel Scott, ABC News

Rachel Scott hỏi ông về việc công bố đầy đủ đoạn phim liên quan tới một cuộc tấn công bằng quân sự ở Venezuela.

Ông gọi Scott là “the most obnoxious reporter in the whole place.”

Dịch: “phóng viên đáng ghét nhất ở đây.”

Ông còn gọi bà là “a terrible reporter” — “một phóng viên tồi tệ.”

Câu hỏi vẫn xoay quanh quyền lực nhà nước. Câu trả lời vẫn là nhục mạ cá nhân. Hồ sơ công vụ biến thành cơ hội đánh giá hạng mục “đáng ghét.”

Tháng Mười Hai, 2025 — Yamiche Alcindor, NBC News

Trong một cuộc trao đổi tại Phòng Bầu Dục, Alcindor cố đặt câu hỏi. Ông Trump nói: “You have to be nice and easy, nice and easy.”

Dịch sát: “Cô phải dịu dàng và nhẹ nhàng, dịu dàng và nhẹ nhàng.”

Rồi ông phang: “She’s very aggressive.”

Dịch sát: “Cô ấy rất hung hăng.”

Năm 2020 là “Be nice. Don’t be threatening.” Năm 2025 là “nice and easy” và “aggressive.”  Trước đây phụ nữ khi hỏi thì phải “dễ thương,” bây giờ phụ nữ không “dễ thương” thì trở thành “hung hăng.”

Tháng Hai, 2026 — Kaitlan Collins, CNN

Ông Trump một lần nữa gọi Kaitlan Collins là “the worst reporter” — “phóng viên tồi tệ nhất.” Ông nói CNN mất người xem vì “people like you” — “vì những người như cô.”

Rồi ông một lần nữa nhắc tới chuyện bà không cười. Lần này một nữ phóng viên có tội không vì “hỏi ngu” mà vì quên… mỉm cười với đấng mày râu.

Tháng Năm, 2026 — Norah O’Donnell, CBS News

Trong cuộc phỏng vấn với “60 Minutes,” ông Trump nói O’Donnell là “terrible,” rồi thêm rằng ông có thể chọn “any woman off the street” — “bất cứ người đàn bà nào ngoài đường” — và người ấy cũng làm được việc như bà.

Câu nói không chỉ hạ thấp một phóng viên. Nó hạ luôn nghề báo, một nữ phóng viên kỳ cựu được xếp chung với “bất cứ đàn bà nào ngoài đường.”

Tháng Sáu, 2026 — Kristen Welker, NBC News

Trở lại chủ nhật vừa qua, trong cuộc phỏng vấn “Meet the Press,” Kristen Welker hỏi tổng thống về những cáo buộc gian lận bầu cử và hỏi ông có chứng cớ không. Ông gọi bà và NBC là “crooked”, gian trá. Khi bị hỏi tới cùng, ông nói: “You’re either crooked or you’re stupid.”

Dịch sát: “Cô không phải đồ gian thì cũng là đồ ngu.”

Ông đứng dậy, bỏ ngang cuộc phỏng vấn, đạp lên chiếc micro cài áo trên lối ra.

CÂU HỎI “NGU XUẨN”

Có thể người đọc đã có sẵn ý kiến về tổng thống. Có người ghét ông, có người bênh ông, có người đã mệt mỏi tới mức thờ ơ với mọi việc.

Nhưng nếu tạm bỏ hết thiện cảm, ác cảm sang một bên, ai tôn trọng tối thiểu tự do báo chí đều hiểu rằng, trong một nền dân chủ ra hồn, câu hỏi của báo chí không phải là một sự xúc phạm. Phóng viên hỏi về chiến tranh, dịch bệnh, bầu cử, Epstein, Khashoggi, quân đội, ngân sách, sức khỏe tổng thống, hay bất cứ hồ sơ công quyền nào — đó chỉ là nghề của họ.

Một tổng thống có quyền không thích câu hỏi. Có quyền phản bác. Có quyền chỉ ra chỗ sai trong dữ kiện.

Nhưng khi câu trả lời biến thành “đồ heo,” “đồ ngu,” “đồ mạt rệp,” “đồ hạng ba,” “đồ hung hăng,” “thứ phụ nữ không biết cười,” “đủ rồi, cưng,” “phóng viên tệ hại,” “đồ tồi bại,” thì vấn đề không còn là hỏi đáp nữa. Đó là một cách dùng ngôn ngữ miệt thị và quyền lực để đánh vào tư cách nghề nghiệp của người làm truyền thông.

Sau cùng, thử hỏi, nếu bạn có con gái vừa ra trường được vào làm phóng viên, bị một tên đàn ông quát mắng trước thiên hạ là “đồ heo nái ngu dốt”, bạn nghĩ thế nào?

Liệu bạn có cho rằng đó là một câu hỏi “ngu xuẩn”?

 

Nina HB Lê

 

Nguồn: Các trích dẫn trong bài được đối chiếu từ tường thuật và băng hình/bản ghi của Guardian, Associated Press, People, New York Magazine/Intelligencer, Time, CBS News, Business Insider, Vogue, PBS NewsHour, Washington Post, Entertainment Weekly, Axios, Daily Beast, Raw Story, Independent, Newsweek và một số bản ghi/video công khai khác.

* Trại Súc Vật (Animal Farm) là cuốn truyện ngụ ngôn chính trị của George Orwell, xuất bản năm 1945, mượn một nông trại của loài vật để nói về sự tha hóa của quyền lực, nơi ngôn ngữ bị bóp méo và kẻ cầm quyền dùng lời lẽ để hạ thấp những kẻ yếu thế hơn mình.