Dư luận chung quanh vụ ông Nguyễn Thành Nam, tác giả “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng” bị bắt
LTS: Ngày 7/7/2026, báo chí Việt Nam đưa tin ông Nguyễn Thành Nam, tác giả cuốn “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng” bị bắt, bị khởi tố [1]
Ông Nguyễn Thành Nam là ai? Là một trong những người sáng lập và là cựu Tổng Giám đốc FPT, Phó Chủ tịch HĐQT trường Đại học FPT, tham gia giảng dạy bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Viện Khoa học và Giáo dục Khai phóng (VinUniversity). Theo báo chí, ông Nam đã bị Công an thành phố Hà Nội khởi tố về tội “Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, theo quy định tại điều 117 Bộ luật Hình sự của nước này.
Nguyên do là từ cuốn “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng”. Ông Nguyễn Thành Nam đã viết về ông Hồ Chí Minh với cách nhìn và ngôn ngữ “đời thường, hiện đại, phù hợp với giới trẻ”, khác với cách nhìn và ngôn ngữ nghiêm túc, ca ngợi, tô hồng như từ trước đến nay. Khi cuốn sách vừa ra mắt trong tháng 4/2026, nhiều ý kiến đã khen ngợi, trong đó có ông Nguyễn Quang Thiều nhà văn, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhận định rằng tác phẩm giúp người đọc tiếp cận hình ảnh Hồ Chí Minh một cách gần gũi hơn. Nhưng sau đó thì cuốn sách bị những người có quan điểm bảo thủ chỉ trích, lên án rằng sai sự thật, xuyên tạc lịch sử, xúc phạm, bôi nhọ hình ảnh “lãnh tụ” Hồ Chí Minh và một số lãnh đạo ĐCSVN. Nhiều tờ báo đã rút lại những bài viết khen ngợi. Cuốn sách bị thu hồi, NXB Hội Nhà Văn–nơi xuất bản cuốn sách, bị phạt 100 triệu đồng, buộc tiêu hủy toàn bộ sách đã in, bị đình chỉ hoạt động 2 tháng, Và nay thì ông Nguyễn Thành Nam chính thức bị bắt, bị khởi tố.
Điều đáng nói là ông Nguyễn Thành Nam từ trước đến giờ hoàn toàn không phải là một người bất đồng chính kiến mà là một người sinh ra, lớn lên, thành đạt và có cuộc sống khá là viên mãn trong chế độ XHCNVN, thậm chí còn giảng dạy về tư tưởng Hồ Chí Minh như vừa nêu ở trên.
TCTKM chọn đăng một số ý kiến khác nhau trên mạng xã hội xung quanh vụ việc này
Tạp Chí Thế Kỷ Mới
***
Nguyễn Tiến Tường: Đùa với chữ nghĩa làm chi để thân làm tội đời như thế!
Ông Nguyễn Thành Nam bị bắt, khởi phát cho một cuộc “phong sát” rùm beng trên mạng. Cá nhân, tổ chức bị bêu tên đòi xử lý. Người chọn cách im lặng, kẻ chọn lên tiếng thanh minh.
Đại học FPT ra thông cáo về việc ông Nam đã từ nhiệm chức PCT Hội đồng trường 2022-2026, không tham gia quản lý và giảng dạy tại trường trong nhiều năm. Họ nói rằng thông cáo không nhằm mục đích phủ nhận công lao của ông Nam trong tư cách nhà sáng lập FPT; mà vì một số quan điểm cho rằng cuốn sách liên đới đến chủ trương của trường nên họ phải phản bác và khẳng định cuốn sách là quan điểm cá nhân của riêng ông.
Một số cá nhân khác chọn cách im lặng giữa búa rìu dư luận. Tôi hiểu thái độ này của họ giữa phong ba cuồng nộ. Có lời khen vô tư, có lời khen vụ lợi. Dư luận trong cơn nộ khí xung thiên khó phân định được ai tai bay vạ gió, ai vấy máu ăn phần.
Từng ra sách và bán sách, tôi không nghĩ rằng một hoặc nhiều người được lợi lộc gì từ một cuốn sách. Chữ nghĩa xứ mình vốn rẻ rúng, người làm nghề chữ nghĩa thì khác gì đi chân trần trên lưỡi dao.
Có chăng, tất cả những năng lượng hồ hởi trước đây chắc cũng chỉ cố vun vén để thỏa mãn cái tôi của một doanh nhân thích viết sách.
Tôi không quen biết và chưa được tiếp cận cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam nên không thể nhận định đúng sai. Nhưng hơi chạnh lòng nuối tiếc cho một trong những nhà sáng lập FPT.
Nếu cứ sống đúng với vai trò cũ, lợi danh của ông đã đầy đủ vẹn toàn. Đùa với chữ nghĩa làm chi để thân làm tội đời như thế!
***
Anh Pham: Anh Nguyễn Thành Nam bị bắt vì quá “ngây thơ”
Tôi không ngạc nhiên trước tin anh bị bắt theo Điều 117, và cũng không lấy đó làm hả hê. Thực ra, ngoài status phân tích thuần túy về mặt kỹ thuật đối với một số sai sót của cuốn sách, tôi còn viết một status khác nhưng không đăng, phần vì cũng nghĩ cho anh. Nay anh đã bị bắt, tôi chia sẻ lại đây để những ai quan tâm có thể rút ra một vài bài học.
Trong hơn 270 trang nội dung, có gần 30 trang được tác giả sao chép từ cuốn Ho Chi Minh: A Life. Về nguyên tắc, đây không còn là trích dẫn mà là sao chép nguyên văn. Dù vậy, độc giả cũng rất khó xác minh những nội dung này có đúng với nguyên bản hay không, bởi các đoạn sao chép đều không ghi chú số trang nguồn. Cá biệt, có những đoạn được sao chép liên tục dài tới sáu trang.
Sai lầm lớn nhất của anh Nam là sự chấp nhận ngây thơ (naive acceptance). Đây là khái niệm mô tả xu hướng tiếp nhận thông tin, lý thuyết hoặc giải pháp mà không có sự đánh giá, phân tích hay hoài nghi một cách nghiêm túc về độ chính xác, tính hợp lệ và các giả định nền tảng của chúng. Lẽ ra, với một phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn, tác giả cần đối chiếu nhiều nguồn tư liệu trước khi đưa ra diễn giải và kết luận của riêng mình.
Việc tin vào những tuyên bố mà tác giả yêu thích hoặc phù hợp với các giả định sẵn có của mình, nhưng không kiểm chứng tính xác thực hay xem xét những cách giải thích thay thế, là biểu hiện của một thiếu sót nghiêm trọng trong tư duy phản biện. Đây là lỗi không ít người mắc phải, bởi họ không nhận ra rằng tư duy phản biện, trước hết, đòi hỏi khả năng nhận diện và chất vấn chính những giả định, định kiến và thiên kiến của bản thân. Không chỉ trong cuốn sách, mà cả trong một số clip liên quan, cũng có thể thấy anh đặt niềm tin quá lớn vào một nguồn tư liệu duy nhất. Xét về phương pháp nghiên cứu, đây là một sai lầm rất nghiêm trọng.
Ngoài ra, anh còn mắc một sai lầm khá phổ biến khác: áp dụng góc nhìn và các chuẩn mực của hiện tại để đánh giá quá khứ theo cách chủ quan. Trong nghiên cứu lịch sử, dù là lịch sử kinh tế hay lịch sử chính trị, hiện tượng này được gọi là Presentism (Chủ nghĩa hiện tại).
Tôi không có quan hệ thân thiết với anh Nam ngoài đời và chỉ gặp xã giao hai lần qua một vài người bạn chung trong những bữa ăn trưa. Qua tiếp xúc, tôi thấy anh rất chuộng khái niệm “Perspective” (góc nhìn khác). Tuy nhiên, từ một góc nhìn, trong trường hợp này là tư tưởng Hồ Chí Minh trong kinh doanh, đến một quan điểm có thể được chấp nhận là cả một quãng đường rất dài trong nghiên cứu khoa học. Đáng tiếc, anh đã chọn đi đường tắt.
Trong sử luận và nghiên cứu chính trị, cả ba đều là những sai lầm chí mạng mà anh mắc phải. Là một người thành đạt và có cá tính mạnh mẽ, có phần áp đặt, đó cũng là điểm yếu lớn nhất của anh.
Tôi không nghĩ là anh có động cơ chính trị.
***
Nguyễn Thông: Tắc kè
Trường đại học FPT vừa công bố không liên quan gì tới cuốn sách và nội dung cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam.
Trường cho biết ông Nam đã nghỉ việc (còn nghỉ từ lúc nào thì ỡm ờ không nói rõ), đã không còn dạy môn về Hồ Chí Minh tại trường nữa.
Những vi phạm của ông Nam trường không chịu trách nhiệm, v.v..
Thói đời xưa nay là vậy, phù thịnh chứ không phù suy, thậm chí còn đánh bồi cho chết luôn.
Thế tôi hỏi trường FPT và chủ quản của nó là công ty FPT, vậy tại sao thời gian đầu khi Nam ra sách được dư luận tung hô, báo chí truyền thông nhà nước, kể cả báo Nhân Dân, khen ngất trời, luôn gắn tác giả với cương vị nhà lãnh đạo FPT và trường (được thơm lây, sướng bỏ c*), sao các vị không có ý kiến, tuyên bố này nọ, em chã em chã, cứ lặng im hưởng lộc, ngậm miệng ăn tiền, sao nay lại hung hăng quay ngoắt 180 độ thế.
Tôi từng chả quan tâm vụ ông Nam bởi biết ở xứ ta nó vậy, phục ông ấy giỏi công nghệ và quản lý, nhưng dạy môn ấy thì cũng thường thôi, viết sách ca ngợi lại càng thường. Những việc ấy đáng nhẽ để cho người khác làm, xứ này thiếu gì người chuyên sống bằng nghề đó. Nay thấy chướng nên biên vài chữ.
Cũng nói luôn, làm sách, làm xuất bản ở nước này không dễ đâu, lâu nay đều vậy, đầy bài học nhãn tiền.
Tôi quen khá nhiều người làm xuất bản, họ đều bảo đó là nghề cực kỳ nặng nhọc, nguy hiểm, chết như bỡn, chán lắm. Chẳng qua mưu sinh, hai tay vày lỗ miệng mà làm chứ chả ham hố gì.
Thời Nhân văn giai phẩm chưa qua đâu, nó không ở dạng này thì dạng khác, thậm chí hung hăng trắng trợn hơn. Tôi bảo thật.
Sống nhẫn, mũ ni che tai, kệ đời thì an toàn, nhưng như thế thì sống làm gì.
***
Trương Nhân Tuấn: Đề xuất luận cứ biện hộ cho vụ án hình sự liên quan đến GS Nguyễn Thành Nam và các cộng sự theo Điều 117 Bộ luật Hình sự.
Với tư cách một người Việt nam luôn trăn trở với tình hình đất nước, tôi cho rằng việc buộc hành vi biên soạn, tàng trữ và phát tán tác phẩm “Chuyện với Thanh –Lời kể mới về ánh sáng” của Giáo sư Nguyễn Thành Nam và các cộng sự vào tội danh “Chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” là một sự áp đặt khiên cưỡng, chưa đánh giá đúng bản chất hành vi và sự xung đột sâu sắc với các cam kết quốc tế về Tinh thần Trọng luật (Rule of Law) mà Nhà nước Việt Nam đang xây dựng.
Tôi trân trọng đề xuất bốn (04) luận cứ nhằm làm rõ tính khách quan, khoa học và tinh thần xây dựng của các bị cáo:
1. Bản chất của tác phẩm Chuyện với Thanh là “nghiên cứu khoa học lịch sử đa chiều”, không phải “xuyên tạc, chống phá”.
Cáo trạng buộc tác phẩm có nội dung bôi nhọ đời tư Chủ tịch Hồ Chí Minh và hạ thấp lịch sử cách mạng. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học chính trị và sử học hiện đại, lịch sử không phải là một giáo điều bất biến, mà là một tiến trình liên tục được bổ sung bằng tư liệu và góc nhìn mới.
Về vấn đề đời tư lãnh tụ: Việc tiếp cận đời tư của các nhân vật lịch sử dưới góc nhìn nhân văn, đời thường – loại bỏ lớp sương mù huyền thoại (thánh hóa) của giai đoạn chiến tranh tuyên truyền – là xu thế tất yếu của thời đại hội nhập. Khái niệm cán bộ “agitprop” (xách động và tuyên truyền) hay việc sử dụng các bút danh như Trần Dân Tiên, T.Lan, CB… để tự thuật trong bối cảnh những năm 1940-1950 là những sự thật lịch sử đã được giải mật và thảo luận rộng rãi trên thế giới. Việc các bị cáo hệ thống hóa các dữ kiện này dưới hệ qui chiếu mới hoàn toàn mang tính chất nghiên cứu học thuật, không chứa đựng động cơ bôi nhọ hay ác ý chính trị.
Về tính khách quan của lịch sử cách mạng: Tác phẩm chỉ ra những khoảng trống quyền lực (Power Vacuum) trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, sự thỏa hiệp chính trị tất yếu với Hoa quân Tưởng Giới Thạch để lập Chính phủ Liên hiệp năm 1946, hay vai trò quyết định của nguồn viện trợ quân sự từ Moscow và Bắc Kinh sau năm 1949. Đây là những sự thật địa chính trị phản ảnh tương quan lực lượng thời Chiến tranh Lạnh. Nếu không có đòn bẩy quân sự từ khối Cộng sản, một quốc gia chưa tự chế tạo được vũ khí như Việt Nam không thể giành chiến thắng trước các siêu cường cơ giới hóa. Khẳng định điều này là tôn trọng sự thật khách quan của lịch sử, chứ không phải phủ nhận xương máu của cha ông.
2. Tính chính danh của Đảng CSVN và Nhà nước hiện nay đến từ “hiệu năng đổi mới”, không phụ thuộc vào việc kể lể công lao quá khứ. Cơ quan công tố đang sử dụng “hệ qui chiếu thời cách mạng” để bảo vệ một tính chính thống lịch sử tuyệt đối. Lập luận này hoàn toàn mâu thuẫn với thực tế phát triển của đất nước:
Tính chính danh tối cao của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thế kỷ 21 không còn nằm ở vị thế “có công đánh Pháp đuổi Mỹ giành độc lập” của quá khứ năm 1945 hay 1975, mà đến từ chính sách Đổi mới (1986).
Bản chất của Đổi mới là việc Nhà nước dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, sửa chữa các sai lầm của giai đoạn trước, xây dựng lại nền kinh tế thị trường, thừa nhận quyền sở hữu tư nhân và mở cửa hội nhập, những điều mà cuộc cách mạng vô sản thời kỳ đầu từng tìm cách xóa bỏ.
Do đó, một tác phẩm đặt ra các câu hỏi phản biện về giai đoạn lịch sử cũ, mục tiêu hiển nhiên là thiết lập lại những thảo luận cay đắng của những lãnh đạo tiền bối trong lúc lúc họ băn khoăn đứng trước bản lề “đổi mới”: hội nhập để phát triển hay là cố thủ rồi sụp đổ. Sự thành công trong hội nhập đã giúp thể chế hiện nay đứng vững, bằng năng lực quản trị kinh tế và sự ổn định xã hội ở hiện tại, chớ không hề đến từ việc ca tụng những hình tượng vô tri trong lịch sử.
Việc kết tội các bị cáo bằng hệ tư tưởng cũ là sự thụt lùi so với chính tinh thần “đổi mới” của đất nước, đặc biệt, là một hành vi đi ngược lại tinh thần khai phóng để đưa “đất nước vươn mình” của ông Tô Lâm.
3. Sự mâu thuẫn với Tinh thần Trọng luật (Rule of Law) trong thời kỳ đất nước hội nhập vào dòng chảy quốc tế.
Việt Nam hiện nay đã thiết lập quan hệ ngoại giao toàn diện với hơn 190 quốc gia, là thành viên của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và các định chế luật pháp quốc tế. Điểm tựa chính thống pháp lý của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam hiện nay đến từ sự thừa nhận của luật pháp quốc tế toàn cầu.
Một trong những cột trụ của hội nhập quốc tế là Tinh thần Trọng luật (Rule of Law), đòi hỏi luật pháp phải rõ ràng, minh bạch và bảo vệ các quyền cơ bản của con người, bao gồm quyền tự do nghiên cứu và tự do ngôn luận.
Việc áp dụng Điều 117 BLHS với những khái niệm định tính mơ hồ như “tuyên truyền thông tin nhằm chống Nhà nước” để hình sự hóa một công trình nghiên cứu sử học sẽ gửi đi một thông điệp tiêu cực tới cộng đồng quốc tế. Nó tạo ra một nghịch lý: Việt Nam muốn hội nhập toàn cầu về kinh tế, chấp nhận luật chơi chung về vật chất, nhưng lại dùng luật thời chiến để “treo cổ” tư duy lý luận. Sự thiếu đồng bộ này làm tổn hại đến uy tín quốc gia và tính chính danh pháp lý quốc tế mà Nhà nước đã dày công xây dựng.
4. Hoàn toàn không có “Hậu quả nguy hại cho xã hội”
Để cấu thành tội phạm theo tinh thần của luật pháp tiến bộ, hành vi phải gây ra nguy cơ hoặc hậu quả nhãn tiền, nguy hại cho xã hội.
Giáo sư Nguyễn Thành Nam và các cộng sự là những trí thức, nhà khoa học hoạt động thuần túy trên giảng đường, bằng các trang sách. Tác phẩm của họ chỉ được lưu hành trong phạm vi hẹp của giới nghiên cứu và những người quan tâm đến lịch sử.
Tác phẩm không hề kêu gọi bạo loạn, không kích động lật đổ chính quyền, không phá hoại an ninh, trật tự công cộng. Một cuốn sách dày tính học thuật không thể lật đổ một chế độ có hệ thống luật pháp và quân đội vững mạnh. Việc hình sự hóa một cuộc thảo luận học thuật bằng án tù là một biện pháp không tương xứng (disproportionate), vi phạm nguyên tắc nhân văn của pháp luật.
Kết luận:
Nếu chúng ta muốn có một xã hội “tự lực tự cường”, chúng ta cần những trí thức dám tư duy phản biện. Nếu chúng ta muốn có một nhà nước trọng luật thực sự để ngẩng cao đầu hội nhập với thế giới, chúng ta không thể sợ hãi trước những góc nhìn lịch sử khác biệt.
Giáo sư Nguyễn Thành Nam và các cộng sự không chống lại Nhà nước; họ chỉ đang thực hiện quyền và nghĩa vụ của một người trí thức: dùng hệ qui chiếu của thời đại mới để soi rọi lại quá khứ, giúp quốc gia hiểu rõ hơn về chính mình để bước tiếp.
Từ những luận cứ trên tôi hy vọng các cơ quan hành pháp và tư pháp Việt Nam sẽ áp dụng tinh thần thượng tôn pháp luật, đình chỉ vụ án, trả tự do cho Giáo sư Nguyễn Thành Nam và các nhân sự liên quan, khép lại một vụ việc đáng tiếc để bảo vệ uy tín hội nhập của nước nhà.
[1] Bắt tạm giam Nguyễn Thành Nam liên quan cuốn sách ‘Chuyện với Thanh’, báo Tuổi Trẻ
Comments
Post a Comment