Khi Ghen viết hồi ký - Trúc Tiên

 

Tôi không nhớ mình xuất hiện từ bao giờ. Chỉ biết từ khi con người bắt đầu yêu nhau thì chẳng bao lâu sau đã có tôi. Nói “chẳng bao lâu sau” cho có vẻ khiêm tốn, chứ thật ra tôi có mặt gần như cùng lúc với Tình yêu, chỉ đến trễ vài phút vì lúc ấy chưa tìm được chỗ đậu xe.

<!>

Tôi sống lâu lắm rồi. Lại mắc cái tật người đời rất ngại ở người yêu nhưng người viết hồi ký thì không có không được: tôi nhớ dai.

Chuyện người trong cuộc đã quên từ hai mươi năm trước, nhỏ nhặt đến đâu tôi cũng còn lưu hồ sơ. Một cái nhìn hơi lâu. Một cái tên vô tình nhắc đến hai lần. Một buổi chiều mưa. Một tấm ảnh cũ. Ba phân đường chỉ trên chiếc áo.

Và đặc biệt là một tin nhắn gửi lúc 23 giờ 47 phút:

— Ngủ chưa?

Tôi nhớ hết.

Thuở ban đầu, làm nghề này cực lắm. Muốn nghi ai phải theo dõi tận nơi. Muốn bắt quả tang lại phải có thời gian, sức khỏe và một đôi giày tốt. Người yêu đi đâu biệt tăm ba ngày, tôi cũng chẳng biết làm gì hơn ngoài ngồi nhìn trăng mà nghi.

Đó là thời kỳ “đồ đá” trong sự nghiệp của tôi.

Đến khi mạng xã hội ra đời, thú thật, tôi khui liền ba chai Champagne. Cứ như người ta làm ra thứ ấy để riêng cho tôi.

Từ đó tôi nhàn hẳn. Chẳng cần bước chân ra khỏi nhà. Chỉ việc ngồi trên giường, kéo ngược Facebook của người yêu về mười năm trước là đã đủ tự chuốc khổ vào thân bằng những chuyện chẳng ai bắt mình phải biết. Mà lại hoàn toàn miễn phí.

Một cái tim đỏ dưới tấm ảnh. Một người tên Hương cứ xuất hiện đều đều. Một tấm hình đi biển chụp từ đời nào.

Một bình luận:

— Nhớ hồi đó ghê!

Hồi đó?

Tôi lập tức ngồi bật dậy.

Hồi đó là hồi nào?

Hai người hồi đó là gì của nhau?

Hơn mười năm rồi sao còn nhớ?

Và tại sao Hương vẫn… còn sống?

Đến đây, nếu phải viết lời cảm ơn, tôi nghĩ mình nên dành riêng một đoạn cho ông Mark Zuckerberg. Tôi không quen ông ấy. Ông ấy chắc cũng chẳng biết tôi. Nhưng xưa nay hiếm có ai vô tình giúp nghề của tôi ăn nên làm ra đến thế.

Trước Facebook, quá khứ còn có một quyền rất căn bản: được qua đi. Người cũ chia tay thì đi mất. Ảnh cũ ố vàng trong album. Thư cũ phủ bụi dưới đáy ngăn kéo. Muốn đào lại chuyện tình cảm của một người từ thuở mình chưa có mặt, phải hỏi bạn bè, dò người quen, nghe chuyện cũ, may ra mới nhặt được vài mẩu.

Cực lắm.

Bây giờ chỉ cần một cái tên và một đêm mất ngủ. Phần còn lại Facebook lo. Tôi có thể biết năm ấy anh đi biển với ai, năm kia ai chúc sinh nhật bằng ba quả tim đỏ, năm nọ ai bình luận “đẹp trai quá”, và đặc biệt, ai đã bấm thích một tấm ảnh lúc 1 giờ 17 phút sáng.

Một giờ mười bảy. Giờ ấy người bình thường nên ngủ. Nhưng Hương thì không. Tôi ghi nhận.

Thế là tôi lần ngược trang cá nhân gần mười năm chỉ để tìm một người tên Hương. Cuối cùng phát hiện Hương đã lấy chồng, có hai con, sống ở Canada, sáng Chủ nhật thường đăng ảnh bánh mì tự nướng và gần đây hơi cao cholesterol.

Xem ra chẳng có gì đáng ngờ. Nhưng làm nghề này, không thể kết luận vội.

Nhờ Facebook, tôi còn ngộ ra một điều: quá khứ không chết. Nó chỉ bị vùi dưới vài nghìn bài đăng, nằm đó chờ một người đủ rảnh để đào xới lên.

Nếu được viết lời cảm ơn trong hồi ký, tôi sẽ ghi: “Xin cảm ơn Mark Zuckerberg đã giúp quá khứ không còn chịu nằm yên trong quá khứ.”

Nhưng quá khứ mới chỉ là một phần công việc. Tôi còn phải canh chừng hiện tại. May thay, nhân loại lại phát minh ra điện thoại thông minh. Một cộng sự tận tụy. Làm việc hai mươi bốn giờ một ngày, không lương, không nghỉ phép, lại chẳng mấy khi biết giữ mồm giữ miệng.

Ngày xưa muốn biết người yêu đang ở đâu, phải hỏi. Bây giờ khỏi. Có định vị. Muốn biết đang làm gì, có Instagram. Muốn biết thức đến mấy giờ, có trạng thái “đang online”. Muốn biết đã đọc tin nhắn chưa, có hai chữ: Đã đọc.

Hai chữ thôi mà đủ mở cho tôi một ca làm việc mới. Đã đọc nghĩa là đã biết. Đã biết mà không trả lời.

Tại sao không trả lời?

Bận?

Bận gì?

Với ai?

Tôi rất thích câu “Với ai?”. Trong nghề của tôi, đây là một câu hỏi đẻ ra rất nhiều câu hỏi khác.

Chẳng hạn:

— Anh đang họp.

Người bình thường nghe vậy sẽ hiểu là anh đang họp.

Tôi thì không.

Tôi hỏi:

— Họp với ai?

— Đồng nghiệp trong công ty.

— Có phụ nữ không?

— Có chứ.

Tôi im.

Đây là lúc người đàn ông thiếu kinh nghiệm thường mắc sai lầm. Anh ta tưởng mình vừa trả lời xong. Thật ra, hồ sơ vừa được mở.

Tôi không cần nhiều dữ kiện. Nghề này mà đợi đủ chứng cứ mới bắt tay vào việc thì tôi thất nghiệp từ lâu.

Chẳng hạn:

— Hôm nay anh về trễ.

Tôi lập tức vào việc:

— Tại sao trễ?

— Kẹt xe.

— Kẹt ở đâu?

— Đường vành đai.

— Với ai?

Câu cuối xét về giao thông hoàn toàn không cần thiết. Kẹt ở đâu không quan trọng. Quan trọng là kẹt với ai.

Phải công nhận nhân loại đối xử với tôi khá tử tế. Sau điện thoại thông minh, họ còn phát minh ra những tiện nghi như mật khẩu, lịch sử tìm kiếm, ảnh đã xóa, tin nhắn tự biến mất và khóa màn hình. Toàn những thứ sinh ra để bảo vệ đời tư. Chẳng hiểu sao lại rất hợp với nghề soi mói của tôi.

Có người hỏi:

— Sao anh đổi mật khẩu điện thoại?

— Công ty bắt buộc.

Một câu trả lời hoàn toàn hợp lý. Mà càng hợp lý, tôi càng thấy đáng ngờ. Làm nghề lâu năm, tôi nghiệm ra một điều: chưa tìm thấy gì không có nghĩa là không có gì. Nhiều khi chỉ tại người ta giấu kỹ quá thôi.

Kinh tế khó khăn, người ta tiết kiệm đủ thứ. Tiết kiệm điện. Tiết kiệm xăng. Tiết kiệm đi ăn nhà hàng. Riêng ghen thì chẳng thấy ai chịu tiết kiệm. Nhờ vậy nghề tôi vẫn sống khỏe.

Khỏe đến nỗi một mình tôi làm không xuể. Hành nghề từ thuở khai thiên lập địa, tôi đành phải mở thêm chi nhánh. Chi nhánh lâu đời nhất mang tên Ghen bóng ghen gió.

Đây là bộ phận có năng suất cao nhất, vì nguyên liệu gần như bằng không. Không cần người thứ ba. Không cần nhân chứng. Không cần tang vật. Không cần dấu vết. Thậm chí chẳng cần có chuyện gì xảy ra.

Chỉ cần một cái nhìn hơi lâu, một giọng nói hơi dịu hay một cái tên được nhắc hai lần trong tuần là tôi mở hồ sơ ngay.

Chẳng hạn:

— Hôm nay cô Lan bên kế toán nghỉ.

Người bình thường sẽ hỏi:

— Bệnh à?

Tôi thì hỏi:

— Sao anh biết?

Thế là cô Lan – sáng ấy có khi chỉ đang nằm nhà sốt ba mươi tám độ – bỗng trở thành nghi can số một trong một vụ án tình cảm mà chính cô cũng không biết mình có dính líu.

Nghề của tôi tiện ở chỗ đó. Nghi can không nhất thiết phải có mặt. Đôi khi cũng chẳng cần có nghi can.

Ghen bóng ghen gió càng ít chuyện càng dễ làm ăn. Biết rõ đầu đuôi thì chúng tôi hết việc. Chỉ cần thiếu một mẩu là cả văn phòng lập tức “làm ngày không đủ, tranh thủ làm đêm”.

Một tiếng “ừ” chẳng hạn. Người ngoài nghề cứ tưởng “ừ” là “ừ”.

Ngây thơ!

Với tôi, chỉ một tiếng “ừ” cũng đủ nghe ra cả một thế giới bên trong.

Có:

“ừ” thản nhiên.

“ừ” lạnh lùng.

“Ừ” dỗi hờn.

“ừ” nhanh quá.

“ừ” hơi chậm.

“ừ”, nhưng mắt vội tránh chỗ khác.

Và nguy hiểm nhất:

“ừ”, nghe như chẳng có gì.

Bởi hễ người ta phải nói:

— Có gì đâu. thì kinh nghiệm cho tôi biết “cái gì” vừa chính thức xuất hiện. Tôi không nói mình luôn đúng. Tôi chỉ nói mình hiếm khi chịu nhận là mình sai.

Có những vụ chứng cứ rành rành: tin nhắn, khách sạn, người thứ ba — đủ cả. Thậm chí có hôm tôi đến nơi, mọi người đã có mặt đông đủ, chỉ thiếu mỗi lời thú nhận. Những vụ ấy, thú thật, tôi làm việc rất nhàn. Chứng cứ tự đi bằng hai chân, nói bằng miệng, đôi khi còn xịt nước hoa. Nhưng khoan mừng. Con người còn có một tài khác: chối. Chối được đến đâu hay đến đó.

Tôi chỉ có một điều không hiểu: lúc tôi nghi oan, người ta trách tôi. Đến lúc tôi nghi đúng, người ta vẫn trách tôi.

— Biết rồi còn làm ầm lên làm gì?

Nghề này kể cũng bạc.

Người đời vì thế rất thích phân loại tôi.

Có ghen thông minh. Có ghen ngu dại. Có ghen mù quáng. Có ghen văn minh. Có người còn khuyên phải biết “ghen đúng lúc, đúng chỗ, đúng mức, đúng vấn đề”, nghe cứ như Bộ Y tế vừa ban hành liều dùng cho một chứng bệnh nan y.

Tôi nghe khuyến cáo mà đâm tự ái. Hành nghề bấy lâu, kinh nghiệm đầy mình, tự nhiên bị khách hàng chấm tay nghề.

Riêng ghen thông minh, người Việt đã có Hoạn Thư làm đại diện hơn hai trăm năm nay. Một nhân vật đặc biệt: ghen đến mức tên mình thành danh từ chung mà thiên hạ vẫn phải kèm thêm chữ “khôn”.

Tôi rất nể. Trong nghề chúng tôi, được cụ Nguyễn Du đóng dấu chứng nhận còn giá trị hơn bằng ISO. Có điều Hoạn Thư cũng hơi thiệt thòi. Hễ người đàn bà nào ghen hơi có tổ chức một chút là thiên hạ lại kêu:

— Hoạn Thư tái thế!

Mang tiếng hộ cả một dân tộc mà chưa thấy ai trả tiền bản quyền. Nhưng chuyện đó xin để hồi ký của Hoạn Thư kể. Hôm nay đang đọc hồi ký của tôi.

Còn ghen ngu dại, thú thật, tôi không thích cái tên này. Ghen thì được. Ngu xin đừng đổ cho tôi. Tôi chỉ cung cấp cảm xúc. Dùng thế nào là việc của khách hàng.

Chẳng hạn, có người thấy một quả tim đỏ chình ình dưới tấm ảnh trên Facebook thì im lặng quan sát thêm. Có người lập tức gọi điện lúc hai giờ sáng:

— Con nhỏ đó là ai?

— Con nhỏ nào?

— Con thả tim hình anh.

— Em gái anh.

Loại hồ sơ này tôi thường xin rút tên khỏi biên bản.

Có người còn cao tay hơn. Nghi chồng có người khác, bèn lập tài khoản giả, lấy hình một cô gái đẹp, kết bạn rồi nhắn:

— Anh ngủ chưa?

Chồng không trả lời.

Đáng lẽ đến đây phải mừng.

Nhưng không.

Bà lại giận:

— Tại sao anh không trả lời? Bộ tôi không đủ đẹp hả?

Đến đây, ngay cả tôi cũng phải xin nghỉ giải lao.

Mệt.

Từng trải trong nghề, tôi rút ra một điều: ghen đã mệt, tự mình bày chuyện, tự mình kiếm cớ rồi tự mình nổi tam bành vì cái cớ mình vừa bày ra thì bệnh đã khá nặng. Món này ngành chúng tôi không dạy. Trong cẩm nang cũng không có.

Nhưng con người vốn rộng lượng. Làm đúng thì gọi là linh cảm. Làm sai thì đổ tại… ghen. Tiếng thơm tôi hưởng chẳng bao nhiêu, tiếng xấu thì lãnh đủ.

Mà cách con người xét mình, xét người cũng lạ. Mình lục điện thoại xem trộm tin nhắn thì gọi là linh cảm. Người khác lục điện thoại mình thì thành xâm phạm đời tư. Mình hỏi ba lần là muốn cho ra lẽ. Người khác hỏi ba lần là ám ảnh. Mình theo dõi một chút là cẩn thận. Người khác làm y hệt thì nên đưa đi khám bác sĩ. Con người vốn công bằng lắm. Chuyện của mình bao giờ cũng có lý.

Còn gọi tôi là ghen mù quáng thì tôi phản đối.

Tôi mà mù?

Xin lỗi.

Nghề này mắt không tinh thì sống sao nổi.

Mỗi lần tôi xuất hiện, thị lực con người thường tăng đột biến. Bình thường chồng thay áo ba ngày chưa chắc đã nhận ra, vậy mà đến lúc ghen, một sợi tóc dài bốn phân trên vai áo cũng nhìn thấy từ xa. Ngành nhãn khoa có lẽ nên nghiên cứu trường hợp này.

Tai cũng vậy.

– Alo, anh đang ở đâu?

– Anh đang ở quán với mấy người bạn.

– Sao em nghe có tiếng phụ nữ?

Quán có chừng bốn mươi người đang chuyện trò. Cửa mở toang, ngoài đường xe chạy. Nhạc trong quán mở ầm ĩ, máy pha cà phê xì hơi, ly tách va nhau loảng xoảng.

Không sao.

Giữa từng ấy tiếng động, tôi vẫn nghe ra một tiếng cười đàn bà ở góc phòng. Đem đôi tai này phục vụ quốc phòng, radar có khi phải xin nghỉ việc.

Còn ghen văn minh thì tôi đặc biệt thích. Không đập bàn. Không lớn tiếng. Không hỏi dồn.

Chỉ mỉm cười:

— Không sao đâu. Em tin anh.

Rất đẹp. Rất trưởng thành. Rất có văn hóa. Rồi tối về quay mặt vào tường, dựng lại toàn bộ sự việc từ 19 giờ 12 đến 22 giờ 46, kể cả bảy phút anh bảo đi vệ sinh mà không ai làm chứng.

Hóa ra văn minh chủ yếu nằm ở âm lượng. Trong đầu, phiên tòa vẫn xử như thường. Tôi biết rõ. Tôi ngồi ghi biên bản từ đầu đến cuối.

Những vụ đang xảy ra trước mắt thật ra còn dễ. Nghề của tôi có một chuyên khoa khó hơn nhiều. Ở đó, nghi can có khi đã lấy chồng, sinh ba đứa con, sang Canada hai mươi năm, thậm chí chẳng còn nhớ – hoặc chưa từng biết – người đang ghen là ai.

Không sao.

Chuyện cũ mặc chuyện cũ. Còn hồ sơ là còn tôi. Chuyên khoa ấy mang tên: Ghen quá khứ.

Công việc của chúng tôi ở đây khá đặc biệt: điều tra những vụ án xảy ra trước khi thân chủ có mặt tại hiện trường.

Người yêu kể:

– Hồi sinh viên anh từng quen một người.

Chỉ một câu vậy thôi.

Người bình thường có thể gật đầu:

– Ừ, ai mà chẳng có quá khứ.

Tôi thì khác.

Nghe đến chữ “từng” là tôi vào việc ngay.

– Quen bao lâu?

– Hai năm.

– Ai quyết định chia tay?

– Cô ấy.

Tôi ghi nhận.

– Tại sao?

– Không hợp.

“Không hợp” là một câu trả lời rất có lợi cho nghề tôi. Hai chữ rộng mênh mông, muốn hiểu sao cũng được. Gặp loại câu này, chúng tôi có thể sống khỏe thêm vài tuần.

– Không hợp chỗ nào?

– Anh không nhớ.

Tôi lại ghi nhận.

Một người có thể quên mật mã ngân hàng, quên ngày đổ rác, quên cả sinh nhật vợ. Nhưng đến chuyện tình cũ mà cũng quên thì tôi thấy cần xem lại.

–Tên gì?

– Mai.

– Đẹp không?

Đến đây, tôi thường khuyên thân chủ ngồi cho vững. Bởi câu “Đẹp không?” thuộc loại trả lời đường nào cũng khó sống.

Nói:

– Đẹp.

Chết chắc.

Nói:

– Không đẹp.

Cũng chết.

– Không đẹp bằng em.

Lại càng chết. Tuy nghe cũng mát ruột.

– Không đẹp mà anh yêu hai năm?

Im lặng càng chết.

Cười trừ thì nên tính trước tối nay ngủ đâu.

Tốt nhất giả vờ ho. Nhưng ho cũng phải cho tự nhiên.

Có người tưởng chỉ cần vượt qua câu “Đẹp không?” là hồ sơ lệnh án khép lại.

Ngây thơ.

Tôi còn câu khác:

– Anh yêu cô ấy nhiều không?

Đây là loại câu hỏi mà theo tôi Liên Hiệp Quốc nên khuyến cáo công dân không nên trả lời.

Nói nhiều thì chết.

Nói ít quá cũng chết.

Nói:

– Chuyện lâu rồi, anh không nhớ!

Lại càng nguy hiểm:

– Không nhớ mà nãy giờ vẫn nhớ người ta tên Mai?

Đến đây, người bị thẩm vấn thường bắt đầu nhìn đồng hồ.

Sai lầm.

Đang nói chuyện tình cảm mà nhìn đồng hồ thì rất dễ bị hiểu là muốn cho xong chuyện. Mà đã muốn cho xong chuyện thì… chắc có chuyện.

Tôi không nói suy luận ấy đúng. Nhưng nghề tôi nhiều khi chỉ cần vậy.

Nhưng ghen quá khứ có một cái khó: đối thủ thường đã biến mất từ lâu. Không sao. Chuyện đã qua là việc của dĩ vãng. Không phải việc của tôi. Tôi vẫn có thể mở lại hồ sơ.

Một bài hát cũ là đủ.

— Bài này hay quá.

— Ừ, hồi xưa anh hay nghe.

— À… nghe với ai?

Thế là bài hát hết nhạc. Từ đây trở đi chỉ còn lời thẩm vấn.

Một thành phố cũng được.

— Anh thích Đà Lạt lắm.

— Chắc hồi đó đi với ai rồi chứ gì?

Có người đi qua cả một thành phố mà chẳng để lại dấu vết. Nhưng chỉ cần yêu phải một người nhớ dai, mười lăm năm sau cả thành phố cũng có thể bị gọi ra làm chứng.

Một hôm đang xem album, thân chủ của tôi bắt gặp một tấm ảnh đã ngả vàng như lá cuối thu. Anh đứng cạnh một thiếu nữ.

— Ai đây?

— Bạn cũ.

Hai chữ “bạn cũ” cũng thuộc nhóm từ ngữ cần được giám sát.

— Bạn. Bạn bình thường?

— Ừ.

— Sao đứng sát vậy?

— Chụp hình mà. Không đứng gần sao lọt vô khung?

— Chụp hình thôi mà phải sát vậy à?

Loại câu hỏi này rất hợp nghề tôi. Không cần câu trả lời.  Câu hỏi kế tiếp đã chờ sẵn. Nhưng rồi có những chuyện khiến ngay cả tôi cũng phải khó xử.

Chẳng hạn, một cái áo.

Người ta nhìn thấy ba phân đường chỉ vá trên tay áo và hỏi:

— Đường kim này ai vá?

— Chuyện lâu rồi.

— Ai?

— Người cũ.

Thế là tôi được gọi đến. Ba phân đường chỉ. Chỉ ba phân thôi. Nhưng làm đúng nghiệp vụ thì hồ sơ phải dày ba xấp.

Ai vá?

Vá lúc nào?

Hai người khi ấy đang ở đâu?

Sao cô ấy có quyền vá áo?

Anh có ngồi cạnh không?

Có nói chuyện không?

Có… uống trà không?

Cái áo vá xong rồi thì thôi. Nhưng đầu óc người đang ghen đâu chịu dừng ở đường kim. Nó bắt đầu dựng cảnh. Một buổi chiều. Nắng xiên qua cửa sổ. Một người đàn bà ngồi xỏ kim. Trên bàn có ấm trà. Dưới chân, biết đâu còn một con mèo nằm cuộn tròn. Không ai nói có con mèo. Nhưng đã tưởng tượng thì thiếu gì cũng thấy cảnh chưa thật.

Thế là thêm chút mây, chút gió, thêm một vạt nắng nghiêng nghiêng. Cho đúng với một chuyện chưa chắc đã từng xảy ra.

Và rồi câu hỏi cũng đổi.

Ban đầu là:

— Ai vá cái áo?

Một lúc sau thành:

— Lúc ấy anh có hạnh phúc không?

Rồi:

— Anh từng yêu người ấy nhiều không?

Và cuối cùng:

— Giá như hồi ấy tôi đã có mặt.

Đến đây, ngay cả tôi cũng thấy khó xử.

Không có ai để kết tội. Người cũ không cướp đoạt gì của người đến sau. Người đến sau cũng chẳng thể quay về năm ấy để giành lấy một buổi chiều vốn chưa bao giờ là của mình.

Vậy mà vẫn buồn. Tôi gặp đủ thứ ghen trên đời, nhưng đến đây cũng đành chịu. Biết ghen với ai bây giờ? Ghen với một quãng đời mình chưa từng có mặt hay sao?

Gặp những chuyện không biết trách ai, người Việt mình có một cách rất hay: đổ cho trời đất, duyên số.

Yêu không thành: tại duyên.

Gặp muộn: tại số.

Nhớ quá: tại trăng.

Buồn quá: tại mưa.

Còn ghen một cái áo thì chắc tại… đường kim.

Nhờ vậy người ta đỡ phải thú nhận một câu khó nói hơn nhiều:

— Ước gì tôi gặp anh sớm hơn.

Tôi nghe câu ấy thì im.

Hiếm lắm. Nhưng tôi cũng có lúc biết im.

Bởi đến đây, chuyện không còn là ai đến trước, ai đến sau nữa. Cái làm người ta buồn là một chuyện khó nói hơn: mình đang đứng ở đâu trong lòng người mình yêu.

Và đó là lúc tôi phải mở một chuyên khoa mà chính tôi cũng chẳng biết mình đến để buộc tội hay để bào chữa. Ghen ngược.

Đây là loại hồ sơ khiến tôi mất khá lâu mới hiểu người ta gọi mình đến để làm gì. Bình thường việc của tôi khá rõ. Có một người đang yêu. Có một người bị nghi. Thuận lợi hơn nữa thì có thêm người thứ ba. Ba bên đủ mặt, hồ sơ sáng sủa, làm việc rất khỏe.

Ghen ngược thì khác. Người đáng lẽ có quyền ghen lại không ghen. Người đáng lẽ bị ghen lại đâm ra ghen. Tôi gặp chuyện trái khoáy không ít, nhưng vụ này cũng phải đọc đi đọc lại mới biết ai đang ghen ai.

Một người đàn ông đã có vợ. Người vợ có hôn thú, có danh phận, có bao năm đầu ấp tay gối. Giấy tờ đâu ra đó. Nàng đến sau. Theo lẽ thường, nàng mới là người đáng bị hỏi tội. Đằng này nàng lại đi hỏi tội người có quyền hỏi tội mình. Giao hồ sơ này cho hành chính, tôi nghĩ thế nào cũng bị trả về vì khai nhầm mục.

Nhưng chuyện tình cảm xưa nay có mấy khi chịu theo biểu mẫu. Nàng vẫn ghen.

Lạ một điều, nàng không ghen những thứ đáng lẽ phải ghen. Không ghen chiếc nhẫn cưới. Không ghen tấm ảnh gia đình. Không ghen tiếng “vợ”, cũng chẳng ghen cái danh “chánh thất”. Những thứ ấy lớn quá. Rõ quá. Có ngày tháng, chữ ký, nhân chứng đàng hoàng. Muốn cãi cũng chẳng biết cãi vào đâu.

Nàng lại ghen một chuyện nhỏ hơn nhiều. Người kia được giặt áo cho anh. Lần đầu nghe đến đây, tôi cũng hơi tự ái.

Tôi là Ghen. Tôi từng gây ra chiến tranh, án mạng, ly hôn, những cuộc tra hỏi đến hai giờ sáng khiến người bị hỏi chỉ muốn khai luôn những chuyện mình chưa làm, và không biết bao nhiêu chiếc điện thoại bay vào tường.

Bây giờ gọi tôi đến vì một cái áo?

Nhưng tôi biết thừa, chuyện càng nhỏ đôi khi càng dễ sinh chuyện lớn.

Nàng ghen người kia biết cái áo nào anh hay mặc. Ghen lúc nút áo sút, bà ấy biết hộp kim chỉ để đâu. Ghen trời sắp mưa, có người chạy ra lấy áo vào.

Ghen cả cái quyền được càu nhàu:

— Áo này mặc hai ngày rồi. Thay ra em giặt.

Tôi nghe mà thấy nghề mình xuống giá thật.

Một câu chẳng có lấy nửa chữ yêu. Vậy mà nàng lại thèm được nó.

Trong khi nàng có một câu đẹp hơn nhiều:

— Anh nhớ em.

Còn:

— Áo dơ rồi, thay ra em giặt.

Tôi chưa thấy nhạc sĩ nào lấy câu ấy làm điệp khúc. Vậy mà có những hôm, nàng sẵn lòng đổi “Anh nhớ em” chỉ để được nói câu ấy.

Nghe thật vô lý.

Nhưng muốn nói:

— Thay áo ra em giặt.

thì trước hết phải được ở bên nhau đủ lâu để có một cái áo cần giặt.

Đến đây tôi mới hiểu. Nàng đâu ghen cái áo. Nàng ghen những ngày thường. Những ngày chẳng có gì đáng kể. Chén chưa rửa. Rác chưa đổ. Bóng đèn hư. Thuốc cảm nằm ngăn nào. Sáng mai ai mua bánh mì. Chiều nay ai đón con. Và câu hỏi đã làm khổ nhân loại từ ngày có bữa tối:

— Tối nay ăn gì?

Toàn những chuyện nếu đem ra quảng cáo cho hôn nhân, có lẽ chẳng ai muốn cưới. Nhưng nàng không có những chuyện ấy.

Nàng có những buổi hẹn. Người vợ có những ngày bình thường. Buổi hẹn nghe hấp dẫn hơn. Có nước hoa. Có quần áo đẹp. Có một cái bàn khuất trong góc. Có những câu đã nghĩ sẵn trên đường đến.

Ngày thường thì chẳng cần chuẩn bị gì. Chính vì vậy người ta mới dám xấu. Dám mệt. Dám im. Dám ngồi cạnh nhau cả giờ mà chẳng có gì để nói. Dám phí nguyên một chiều Chủ nhật.

Người tình có những phút giây phải quý. Người vợ có quyền phí thời gian với anh.

Câu ấy khiến tôi nghĩ mãi. Phải có thật nhiều ngày mai với một người, người ta mới dám phí hôm nay bên người ấy.

Nàng không có cái xa xỉ đó.

Mỗi lần gặp nhau đều phải đáng. Phải nói chuyện. Phải nhìn nhau. Phải ân cần. Phải yêu cho bõ một lần gặp. Tình yêu vụng trộm đôi khi giống một chuyến du lịch bốn ngày ba đêm: lịch trình kín mít, phút nào cũng phải tranh thủ, chậm mười lăm phút là mất một điểm tham quan.

Còn người vợ có thể gọi lúc sáu giờ chiều:

— Anh về ăn cơm không?

Tôi từng xếp câu này vào loại không có giá trị tình cảm. Không trăng. Không gió. Không nhớ nhung. Chỉ có cơm. Nhưng rồi chính hồ sơ này buộc tôi phải sửa nghiệp vụ. Bởi “Anh nhớ em!” có thể nói với một người ở rất xa. Còn muốn hỏi “Anh về ăn cơm không?”, trước hết phải có một nơi để người ấy về.

Chữ “về” mới thật tham lam.

Nó mang theo cả căn nhà. Chìa khóa. Đôi dép. Cái bàn ăn. Một ngăn tủ có quần áo của anh. Một chiếc giường mà sáng mai anh sẽ thức dậy. Và một người chẳng cần nhắn:

— Anh đến chưa?

Vì chỉ cần nghe tiếng chìa khóa xoay ngoài cửa.

Nàng có thể có một buổi tối của anh. Người kia có nơi anh về sau buổi tối ấy.

Những lúc âu yếm, anh thường nói với nàng:

– Anh với cô ấy bây giờ không còn gì nữa.

À, câu này thì tôi biết rõ mồn một. Câu nói bất tử trong lịch sử ái tình. Bao nhiêu thế hệ đã dùng, truyền từ đời này sang đời khác, mà đến nay vẫn chưa bị thu hồi vì quảng cáo sai sự thật.

Nàng hỏi:

– Không còn gì thật à?

– Ừ. Tình hết rồi. Chỉ còn nghĩa thôi.

Chỉ còn nghĩa.

Câu này tôi nghe nhiều lắm. Nó có tác dụng an thần khá tốt.

“Tình” nghe nguy hiểm. Nó biết nhớ, biết thương, biết làm người ta mất ngủ. Còn “nghĩa” nghe hiền hơn. Cũ cũ. Trầm trầm. Giống món đồ để lâu trong nhà: không còn mấy khi để ý tới, nhưng bảo đem bỏ thì chẳng ai nỡ.

Nàng nghe vậy cũng yên tâm. Thoạt đầu, tôi cũng thế.

Rồi một hôm anh bệnh.

Nàng nhắn:

– Anh đỡ  chưa?

Không trả lời.

Một giờ.

Hai giờ.

Ba giờ.

Nàng muốn gọi nhưng sợ bất tiện. Muốn đến lại càng không thể.

Cuối cùng điện thoại sáng lên:

– Anh đỡ rồi. Cô ấy vừa nấu cháo cho anh.

Nàng nhìn rất lâu vào câu ấy.

Tôi cũng vậy.

“Cô ấy vừa nấu cháo cho anh.”

À.

Hóa ra “nghĩa” biết nấu cháo.

Không những biết nấu cháo, “nghĩa” còn biết thuốc cảm để ở đâu, anh uống thuốc gì sau bữa ăn, lúc sốt thích đắp chăn hay mở cửa sổ, tiếng ho nào cứ để mặc, tiếng ho nào phải gọi bác sĩ.

Tôi từng theo dõi son môi, nước hoa, hoa hồng, khách sạn. Không ngờ đến tuổi này lại phải bổ sung cháo trắng vào danh mục tang vật cho cơn ghen.

Nàng biết anh thích nghe bài nào. Người kia biết anh thích cháo đặc hay loãng. Một bên rất thơ. Một bên trực đêm.

Chẳng hạn một tiếng gọi từ phòng bên:

— Anh lấy giùm em cái kéo.

Nàng đâu cần cái kéo. Nàng thèm được ở trong căn nhà có cái kéo ấy.

Cái kéo làm tôi lúng túng thật.

Bao lâu nay tôi vẫn quen hỏi:

— Người thứ ba là ai?

Nhưng vụ này, câu ấy chẳng giúp được gì. Người thứ ba có thật, rành rành ra đó. Chỉ có điều người đang ghen lại chính là người thứ ba. Tôi không biết phải đứng về phía nào nữa.

Rồi tôi chợt hiểu: có lẽ ngay từ đầu, tôi đã hỏi sai.

Câu hỏi không phải:

— Cô ấy có gì mà tôi không có?

Mà là:

— Trong đời anh, tôi có một chỗ không?

Đến đây, lần đầu tiên trong cuốn hồi ký, tôi thôi khoe thành tích. Bởi tôi bắt đầu hiểu, đằng sau rất nhiều hồ sơ mang tên Ghen, người ta thật ra chỉ muốn hỏi một câu. Một câu nhỏ hơn nhiều, khó nói hơn nhiều:

— Tôi còn quan trọng không?

Câu ấy không cần điều tra. Không cần dò mật khẩu. Không cần Facebook. Không cần Hương. Nó chỉ cần một câu trả lời.

Mà tiếc thay, đó lại là thứ tôi không thể cung cấp.

Tôi có thể tìm. Tôi có thể nghi. Tôi có thể lục một cái điện thoại từ tin nhắn mới nhất cho đến tấm ảnh chụp bát phở cách đây mười năm. Tôi có thể nhìn thấy một cái tim đỏ rồi dựng ra mười bảy giả thuyết, trong đó mười sáu cái đủ làm người ta mất ngủ.

Nhưng câu ấy thì tôi chịu. Xem ra nó nằm ngoài nghiệp vụ.

Tôi biết cách phát giác “người thứ ba”. Nhưng tôi không biết cách giữ người thứ nhất.

Người ta vẫn thường bảo:

— Tại yêu nên mới ghen.

Tôi rất thích câu này. Nghe vừa đẹp vừa có lý. Nó khiến tôi có vẻ như một thứ đi kèm với Tình yêu: yêu càng nhiều thì ghen càng dữ. Nhờ vậy mà bao năm nay tiếng tăm của tôi cũng được thơm lây.

Có thời tôi tin như đinh đóng cột rằng ai ghen nhiều tức là yêu nhiều. Sau mới thấy cái lý ấy không ổn lắm. Nếu cứ kiểm tra điện thoại là yêu, tra hỏi là yêu, theo dõi là yêu, thì thám tử tư chắc là những người yêu nhân loại nhất.

Mãi sau tôi mới hiểu: không phải lần nào Tình yêu cũng gọi tôi đến. Có khi nó chẳng gọi.

Một kẻ khác gọi.

Kẻ này ít nói hơn nhiều. Không đập bàn. Không lục điện thoại. Không hỏi:

— Cô ấy là ai?

Thậm chí chẳng mấy ai biết nó đã có mặt. Nhưng lần nào quay lại, tôi cũng thấy nó lẩn khuất đâu đó phía sau.

Tên nó là: Sợ.

Sợ mất.

Sợ bị thay.

Sợ người khác bước vào.

Sợ mình bước ra.

Sợ một ngày người từng bảo không thể sống thiếu mình bỗng sống khỏe re. Chuyện này tôi gặp nhiều rồi. Hơi mất mặt cho cả Tình yêu lẫn tôi.

Người ta từng van:

— Không có em anh chết mất!

Vài năm sau gặp lại. Anh chẳng những chưa chết mà còn hơi có da có thịt. Con người quả có sức hồi phục đáng nể.

Chỉ có tôi đôi khi hơi thất vọng. Tôi từng làm việc ngày đêm cho một cuộc tình, cứ tưởng đây là vụ án để đời. Cuối cùng hai bên chia tay, mạnh ai nấy đi lấy chồng lấy vợ, còn tôi ôm một đống hồ sơ chẳng biết thanh lý cho ai.

Càng có tuổi, tôi lại bớt tự hào về thành tích.

Hồi trẻ, tôi thích những vụ lớn. Càng ầm ĩ càng thấy mình quan trọng. Một cái điện thoại bay qua cửa sổ, một cánh cửa đóng cái rầm, ba ngày không ai nói với ai câu nào – tôi xem đó là dấu hiệu công việc đang tiến triển tốt đẹp.

Bây giờ nghĩ lại, cách tính thành tích ấy xem ra cũng có vấn đề.

Bởi tôi dần nhận ra một điều khá mất mặt: tôi có thể khiến người ta giữ thật chặt đủ thứ quanh một người mà vẫn không giữ được chính người ấy.

Giữ điện thoại.

Giữ mật khẩu.

Giữ lịch trình.

Giữ từng cái “like”, từng phút online, từng lần về trễ.

Có người còn giữ được cả hóa đơn khách sạn, nhà hàng, taxi…

Tôi rất thích hóa đơn. Hóa đơn có ngày, có giờ, có địa chỉ, có số tiền. So với tình cảm, đây là một ngành làm việc cực kỳ nghiêm túc. Chỉ tiếc một điều: hóa đơn cho biết người ta đã ăn ở đâu, chứ không cho biết lúc ngồi ăn người ta nghĩ đến ai.

Định vị cũng vậy.

Nó có thể cho biết một người đang ở số 27 phố này, tầng ba, cách mình 4,8 cây số. Chính xác đến thế.

Nhưng hỏi:

– Lòng người ấy đang ở đâu?

Điện thoại im. Công nghệ tân tiến đến đấy hết trách nhiệm.

Phần còn lại lại bị giao cho tôi. Mà tôi thì, như đã thú nhận, chỉ giỏi nghi chứ có biết gì đâu.

Thành thử có người càng kiểm tra càng không yên. Kiểm tra điện thoại xong, kiểm tra giờ online. Kiểm tra giờ online xong, kiểm tra người thả tim. Kiểm tra người thả tim xong, lại kiểm tra xem bên kia có thả tim lại không…

Đến khi chẳng còn gì để kiểm tra, họ kiểm tra luôn thái độ.

– Sao hôm nay anh nói chuyện lạ vậy?

– Lạ chỗ nào?

– Không biết. Thấy lạ.

Đến đây, nghề của tôi đã lên một bậc mới:  tang chứng đã hoàn toàn… phi vật thể.

Không còn tin nhắn.

Không còn sợi tóc.

Không còn cô Hương.

Chỉ còn một cảm giác. Mà cảm giác thì tiện lắm. Không cần sạc pin. Không cần Wi-Fi. Ba giờ sáng vẫn chạy tốt. Có thời tôi cứ nghĩ biết càng nhiều thì càng yên lòng.

Hóa ra chưa chắc.

Có người được bật định vị rồi lại ngồi nhìn chấm xanh đứng yên quá lâu:

— Anh làm gì ở đó bốn mươi bảy phút?

— Kẹt xe.

Lại kẹt xe.

Tôi rất biết ơn giao thông đô thị. Bao nhiêu năm nay nuôi sống nghề tôi mà chẳng bao giờ đòi chia hoa hồng. Rồi một ngày tôi hiểu ra: yên tâm không phải là biết người kia đang ở đâu, làm gì. Yên tâm là có lúc không biết mà cũng chẳng cần biết. Phát hiện này làm tôi hơi lo. Bởi nếu ai cũng nghĩ được như thế, nghề tôi e khó sống.

May thay, tình hình chưa đến nỗi. Tôi vẫn thấy người ta cầm điện thoại của nhau lên và hỏi:

– Mật khẩu gì?

Nhưng nhiều khi, thứ người ta thật sự muốn lại lớn hơn nhiều:

— Cho tôi một lý do để khỏi phải kiểm tra.

Mà lý do ấy không nằm trong điện thoại.

Nó góp nhặt từng chút một: một lời hứa đã giữ, một lần về đúng như đã hẹn, một chuyện có thể giấu nhưng vẫn đem kể, những khoảng riêng không bị đem ra làm bằng chứng.

Những thứ ấy khiến tôi rất khó làm ăn. Không ảnh chụp màn hình. Không giờ online. Không tang vật. Tệ hơn nữa, chúng có một cái tên mà từ lâu tôi không muốn nhắc trong hồi ký: Tin.

Tôi với Tin không thân nhau chút nào. Nói đúng hơn, hai đứa tôi khắc nhau. Tin bước vào thì tôi thường phải bớt việc. Tôi bước vào thì Tin khó ở lại lâu.  Nhưng tôi cũng phải nhận đối thủ này có một món mà tôi không có. Tôi khiến người ta canh nhau. Tin khiến người ta dám để nhau tự do.

Và điều làm tôi khó chịu nhất là: người muốn đi, giữ mấy cũng không nổi. Người muốn ở, chẳng giữ cũng ở.

Sau mấy nghìn năm làm nghề, đây quả là một kết luận rất bất lợi cho việc làm ăn của tôi.

Tôi đã định lấy nó làm câu kết hồi ký.

Thậm chí còn viết rất đẹp: “Tình yêu không phải là giữ một người thật chặt, mà là để người ấy có thể đi mà vẫn muốn quay về.”

Tôi đọc lại.

Khá hay.

Có chiều sâu.

Có triển vọng thành danh ngôn. Hay ít ra cũng là… ranh ngôn. Tôi đang định đặt dấu chấm hết thì ngoài cửa sổ bỗng có tiếng cười khúc khích.

Tôi ngẩng lên.

Cô hàng xóm đang đứng nói chuyện với chồng tôi.

Tôi nhìn.

Cô ấy lại cười.

Tôi nhìn thêm.

Cười hơi lâu.

Tôi từ từ đặt bút xuống.

Xé trang kết luận.

Hồi ký chưa thể xuất bản.

Tôi hứ một tiếng:

— Cười gì mà tươi dữ vậy?

Trúc Tiên