Greenland: Vùng Đất Hồi Sinh - Vương Trùng Dương

 

 

Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới nếu không tính Australia như một lục địa. Diện tích khoảng 2.166.086 km2. Khoảng 80% diện tích đảo bị phủ bởi lớp băng phủ ; phần đất không bị băng phủ chỉ khoảng 410.000 km². Theo Cơ Quan Thống Kê Greenland, ngày 1 tháng 7 năm 2026, Greenland có 56.945 người, dân cư sống dọc theo bờ biển, nơi có những vùng đất không bị băng phủ.

 <!>

Thủ đô là Nuuk, có khoảng 20.000 người. Tổ tiên là Thule ngày nay đã di cư đến Greenland từ những vùng khác của Bắc Mỹ trong lịch sử xa xưa. Đa số người Greenland (khoảng 90% dân số) chính là người bản địa thuộc sắc tộc Inuit, vốn được xem là thổ dân hay người bản địa vùng Bắc Cực.

Greenland tuy gần Iceland, Vương quốc Anh, Na Uy. Đầu thế kỷ XVIII, Đan Mạch coi Greenland là thuộc địa. Từ đó Greenland nằm dưới quyền cai trị của Đan Mạch. Năm 1953, chế độ thuộc địa chấm dứt và Greenland trở thành một phần của Vương quốc Đan Mạch theo pháp lý mới. Năm 1979, chế độ Home Rule - Hjemmestyre, tức “tự trị”, bắt đầu có hiệu lực. Luật Hjemmestyre năm 1978 xác định Greenland là một “cộng đồng đặc biệt” trong Vương quốc Đan Mạch và trao cho chính quyền Greenland quyền lập pháp và hành chính trong những lĩnh vực được chuyển giao.

Ngày 21 tháng 6 năm 2009, bước tiến mới bắt đầu: Act on Greenland Self-Government – Luật Về Tự Trị Greenland có hiệu lực. Luật nầy nhìn nhận người Greenland là một dân tộc có quyền tự quyết theo luật quốc tế. Luật thiết lập con đường pháp lý để Greenland có thể tiến tới độc lập nếu người Greenland quyết định như vậy. Tuy nhiên phải được Quốc Hội Đan Mạch chấp thuận. Greenland có chính quyền tự trị. Đan Mạch vẫn giữ một số lĩnh vực quan trọng, trong đó có Đối Ngoại, Quốc Phòng và An Ninh.

Vì địa thế của Greenland nằm ở Bắc cực, giữa Bắc Âu và Bắc Mỹ (Canada, Hoa Kỳ) là địa thế chiến lược quan trọng, Hoa Kỳ đã quan tâm đến Greenland từ thời Đệ Nhị Thế chiến. Washington từng có những thỏa thuận quốc phòng với Đan Mạch, từng xây dựng và sử dụng các cơ sở quân sự tại Greenland, và sau chiến tranh thậm chí đã có lúc nghiên cứu khả năng mua Greenland.

Hòn đảo này có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, bao gồm dầu mỏ, khí đốt và các khoáng sản đất hiếm, uranium nhưng khó khai thác vì nằm dưới lớp băng tuyết, tuy nhiên cũng gia tăng tầm quan trọng về tài nguyên và chiến lược của nó. Có tầm quan trọng chiến lược vì lối vào Biển Baltic.

Chính quyền Tổng Thống Andrew Johnson (1865-1869) tìm cách mở rộng ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại Thái Bình Dương. Sau khi mua Alaska từ Nga với giá 7,2 triệu USD vào năm 1867, Ngoại Trưởng William Seward tiếp tục hướng tầm nhìn tới các vùng lãnh thổ Bắc Cực khác.

 

 

Theo yêu cầu của Ngoại Trưởng Seward “Việc giành được Greenland sẽ giúp Mỹ “thống trị thương mại thế giới”. Tuy nhiên, không có đề nghị chính thức nào được đưa ra với Đan Mạch vào thời điểm đó.

Năm 1910, Đại Sứ Mỹ tại Đan Mạch Maurice Francis Egan đã gửi thư cho Thứ Trưởng Ngoại Giao Mỹ, đề xuất Mỹ trao đảo Mindanao ở Philippines – khi đó là lãnh thổ thuộc địa của Mỹ để đổi lấy Greenland và quần đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch. Sau đó Đệ Nhất Thế Chiến (1914-1918) xảy ra nên tạm hoản. Tuy nhiên, vài năm sau đó, Mỹ vẫn mua lại quần đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch, nay là quần đảo Virgin thuộc Mỹ, với giá 25 triệu USD bằng vàng nhằm ngăn khu vực này rơi vào tay Đức.

Trong Đệ Nhị Thế Chiến (1939-1945), sau khi Đức xâm lược Đan Mạch, Mỹ đảm nhận trách nhiệm bảo vệ Greenland và thiết lập sự hiện diện quân sự trên đảo. Đến năm 1946, sau nhiều thập kỷ cân nhắc, chính quyền Tổng Thống Harry Truman (1945-1963) đã đưa ra đề nghị chính thức đầu tiên nhằm mua Greenland từ Đan Mạch.

Tháng 4/1946, quan chức Bộ Ngoại Giao Mỹ John Hickerson, theo bản ghi nhớ, nhận định rằng Mỹ đang dư dả tài chính, Greenland “về chiến lược không có giá trị” đối với Đan Mạch, trong khi việc kiểm soát hòn đảo này là yếu tố không thể thiếu đối với an ninh của Mỹ. Khi Chiến Tranh Lạnh bắt đầu, Washington coi Greenland là then chốt cho an ninh quốc gia.

Trong một bản ghi nhớ tiếp theo vào tháng 5, William C. Trimble – phụ trách các vấn đề Bắc Âu của Bộ Ngoại Giao - đề xuất Mỹ trả cho Đan Mạch 100 triệu USD bằng vàng để mua lại Greenland. Ông cho rằng việc Mỹ hiện diện hòn đảo sẽ mang lại những căn cứ chiến lược quan trọng để tiến hành phản công đường không tại khu vực Bắc Cực nếu bị tấn công.

Tháng 12/1946, trong chuyến thăm Ngoại Trưởng Đan Mạch Gustav Rasmussen ở New York, Ngoại Trưởng Mỹ James Byrnes đã chính thức đưa ra đề nghị mua Greenland. Đan Mạch từ chối bán hòn đảo, song cho phép Mỹ xây dựng và vận hành các căn cứ quân sự tại đây.

Với thỏa ước năm 1951, trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh, Mỹ duy trì 17 cơ sở quân sự và hơn 10.000 quân nhân tại Greenland, theo thời gian, tất cả các căn cứ của Mỹ tại Greenland đều đóng cửa, ngoại trừ căn cứ Không Gian Pituffik, trước đây là căn cứ Không Quân Thule. Căn cứ nầy ở phía tây bắc hòn đảo là cơ sở quân sự chủ lực của Washington tại Bắc Cực, phục vụ cảnh báo hỏa tiễn, giám sát không gian và hỗ trợ hoạt động quân sự.

Năm 1979, Greenland giành được quyền tự trị thông qua trưng cầu dân ý, mở rộng quyền tự quyết so với Đan Mạch.

Vì vậy trong quá khứ, có các vị Tổng Thống Mỹ đã có ý định mua hòn đảo Greenland vì địa thế chiến lược, giàu tài nguyên như Alaska rộng khoảng 1,717 triệu km² (tương đương 663.268 dặm vuông) bằng 2/3 Greenland 2.166.086 km2.

TT Trump trong nhiệm kỳ đầu (2017-2021). Năm 2019, lần đầu công khai bày tỏ mong muốn mua Greenland, ví thương vụ này như một “thỏa thuận bất động sản lớn”. Tuy nhiên, đề xuất nhanh chóng bị chính quyền Greenland và Đan Mạch bác bỏ, với khẳng định rằng hòn đảo không phải để bán.

TT Trump trong nhiệm kỳ hai (2024-2028), năm 2025 tiếp tục nhắc lại ý tưởng mua Greenland. Ngày 4 tháng 3 năm 2025, trong bài phát biểu trước phiên họp Lưỡng Viện Quốc Hội hồi đầu năm 2025, TT Trump tuyên bố: “Tôi nghĩ chúng ta sẽ có được nó. Bằng cách này hay cách khác, chúng ta sẽ có được nó”.

Trước lời tuyên bố của TT Trump, chính quyền Đan Mạch và Greenland bác bỏ ý tưởng đó và cho rằng “Greenland đâu phải món hàng để mua bán, trả giá”. Cùng ngày, lãnh đạo của tất cả năm đảng trong Inatsisartut (Quốc Hội Greenland) đã đưa ra tuyên bố chung bác bỏ những bình luận lặp đi lặp lại của TT Trump về việc sáp nhập. Thủ Tướng Đan Mạch Frederiksen cũng đưa ra tuyên bố ủng hộ các nhà lãnh đạo Greenland. Cùng thời điểm đó, các chính khách, các nhà bình luận trên thế giới cho rằng “đó là ý tưởng ngông cuồng trên chính trường như thương trường”. Vì vậy TT Trump bị búa rìu của dư luận, nhất là phe đối kháng với ông!

Tháng 12 năm 2025, TT Trump thông báo đã bổ nhiệm thống đốc tiểu bang Louisiana Jeff Landry làm đặc phái viên để thực hiện việc sáp nhập lãnh thổ Greenland. Thủ Hiến Greenland Frederik Nielsen đã tái khẳng định trong phản hồi của mình rằng các quyết định về tương lai của Greenland sẽ được đưa ra ngay tại hòn đảo này, và lập trường đã nhận được sự ủng hộ từ Liên Minh Châu Âu, Pháp và Canada. Đan Mạch đã triệu tập Đại Sứ Hoa Kỳ cùng với đại diện của Greenland để nêu rõ quan điểm của họ và yêu cầu một lời giải thích rõ ràng.

TT Trump tuy thường tuyên bố huỵch toẹt” nhưng vấn đề nầy ông đã chỉ thị cho giới ngoại giao, sứ giả “đi đêm” với giới chức Greenland và Đan Mạch để đoạt được kết quả.

Bà Thủ Tướng Đan Mạch Mette Frederiksen trước đây đã từng đả kích mạnh mẽ việc “nhượng” Greenland cho Mỹ.

Trong khi đó, Nga và Trung Cộng đã sử dụng nhiều tàu phá băng xuyên qua Bắc Cực để xâm nhập vào Đại Tây Dương. Trung Cộng còn muốn thiết lập Con Đường Tơ Lụa ở Bắc Băng Dương (Polar Silk Road) trên lãnh thổ Greenland. Trung Cộng đã tự xưng mình là “Quốc Gia Cận Bắc Cực” (Near-Arctic State) dù cách Bắc Cực đến 1.500 km.

Khi Greenland thông qua Đạo Luật Tự Trị năm 2009, Trung Cộng để ý đến các mỏ khoáng sản tại đảo này. Trong quá khứ với “một vành đai, một con đường - BRI” Trung Cộng với những thủ thuật hứa hẹn với các nước để dần dà “sụp bẫy”.

Tháng 6/2012: Bộ Trưởng Tài Nguyên TC sang Greenland, chính thức đưa đảo này vào tầm ngắm tài nguyên chiến lược của Bắc Kinh.

Năm 2014 đến 2016 các tập đoàn quốc doanh Trung Cộng liên tiếp ký kết thỏa thuận và mua cổ phần tại dự án mỏ đất hiếm Uranium Kvanefjeld (thông qua tập đoàn Shenghe Resources). Các tập đoàn xây dựng của TC như Sinohydro, China Harbour Engineering đàm phán với Greenland về các dự án xây hải cảng, phi trường và thủy điện.

Năm 2016, TC cố gắng mua lại căn cứ hải quân cũ Kangilinnguit của Mỹ nhưng bị Đan Mạch chận lại.

Trung Cộng còn đẩy mạnh khảo sát khoa học, đặt trạm vệ tinh và trạm nghiên cứu Bắc Cực dưới danh nghĩa biến đổi khí hậu. Thật ra là cho mục đích quân sự (như dẫn đường cho tàu ngầm hoặc theo dõi hỏa tiễn).

Nga đã khôi phục hàng loạt căn cứ quân sự thời Xô Viết ở vùng Bắc Cực, trang bị hệ thống phòng thủ hỏa tiễn, radar tầm xa và dùng phi cơ ném bom chiến lược áp sát khu vực kiểm soát của Mỹ và NATO xung quanh Greenland. Chính Nga sử dụng các chiến dịch truyền thông ngầm để kích động phong trào độc lập tại Greenland tách khỏi Đan Mạch.

Nga có đến 53% đường bờ biển Bắc Cực, từ lâu đã coi vùng này là sân nhà. Nga đã tái vũ trang mạnh từ 2010 bằng cách mở lại hơn 50 căn cứ thời Liên Xô, triển khai hệ thống phòng không S-400, hoả tiễn siêu thanh ở bán đảo Kola, đội tàu phá băng nguyên tử lớn nhất thế giới (hơn 40 chiếc, Mỹ chỉ có 2).

Nếu trong tháng 2/2022 Nga xâm lược Ukraine thì trong bốn năm rưỡi qua, Nga và Trung Cộng dòm ngó tuyến hàng hải nầy, có thể đỗ quân vào căn cứ nào đó ở Greenland như năm 2014 chiếm bán đảo Crimée của Ukraine, dù Đan Mạch trong khối NATO nhưng khi đã chơi luật rừng thì bất chấp. Đan Mạch có nhiều đảng phái, hiện nay chính quyền Đan Mạch phải liên hợp 4 đảng phái. Nếu đảng khuynh tả thắng thì có cơ hội cho Nga.

*

Thứ Sáu 19/9/2026, TT Trump thông báo trên Truth Social  đã đạt được thỏa thuận với Đan Mạch và đảo Greenland về việc nắm quyền “kiểm soát an ninh vĩnh viễn” một thỏa thuận mà Washington cho rằng sẽ giúp ngăn chặn các đối thủ của Mỹ, chủ yếu là Trung Cộng và Nga, thiết lập sự hiện diện tại đây. “Hoa Kỳ đã đạt được một thỏa thuận với Vương quốc Đan Mạch và Greenland, trao cho Hoa Kỳ quyền kiểm soát vĩnh viễn đối với an ninh, và mọi nhu cầu khác, ở Greenland… Hoa Kỳ sẽ có quyền kiểm soát vĩnh viễn về an ninh cũng như mọi khía cạnh khác tại Greenland, qua đó giải quyết triệt để tất cả các mối quan ngại của chúng ta... Từ nay về sau, không một đối thủ nào của Hoa Kỳ có thể đặt căn cứ, duy trì hiện diện quân sự hay thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm tại Greenland nếu không có sự chấp thuận rõ ràng bằng văn bản của chúng ta”. Và cho biết “không tốn đồng xu nào”.

Đây là bản tin hàng đầu trong ngày trên thế giới từ tuyên bố của TT Trump nhưng chưa thấy lời tuyên bố của hai đối tác Greemland và Đan Mạch nên vẫn còn nghi vấn (?).  Tuy nhiên, văn phòng Thủ Tướng Đan Mạch cho biết thỏa thuận dự kiến được ba chính phủ ký vào tuần tới, bên lề kỳ họp Đại Hội Đồng Liên Hợp Quốc. Quốc Hội Đan Mạch và Greenland vẫn phải tiến hành các thủ tục cần thiết trước lúc văn kiện có hiệu lực.

Sáng Thứ Hai, ngày22/9/ 2026 tại New York, cột mốc lịch sử giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland. Lễ lý kết thỏa tuận giữa Mỹ TT Tump Thủ Tướng Đan Mạch Frederiksen và Thủ Hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen. Với thỏa thuận này, Mỹ không cần thông qua Quốc Hội, Đan Mạch và Greenland phải thông qua Quốc Hội mới có văn bản chính thức mới trở thành Luật.

Thủ Tướng Frederiksen hoan hỷ tuyên bố sau khi ký kết: “ Win, Win, Win cho Greenland, cho Đan Mạch và Hoa Kỳ”.

Theo giới truyền thông ghi nhận những điều khoản:

*.- Mở rộng quân sự:

Mỹ được phép xây dựng hai căn cứ quân sự mới ở Greenland, trong đó có kế hoạch mở lại một căn cứ thời Chiến Tranh Lạnh ở phía nam và thiết lập sự hiện diện tại một trạm chó kéo xe của Đan Mạch. Điều này mở rộng sự hiện diện hiện nay của Mỹ, vượt ra ngoài căn cứ đang hoạt động duy nhất là căn cứ Không Gian Pituffik.

*.- Kiểm soát an ninh:

Thỏa thuận trao cho Mỹ quyền kiểm soát vĩnh viễn các vấn đề an ninh trên lãnh thổ này, đồng thời cấm các quốc gia không thuộc NATO xây dựng căn cứ hoặc triển khai quân đội tại đây.
*.- Khai thác đầu tư:

Mỹ và các đồng minh được quyền ngăn chặn các khoản đầu tư nhạy cảm từ những đối thủ nước ngoài, chủ yếu nhằm vào Trung Cộng và Nga, trong các lĩnh vực quan trọng như viễn thông, cáp ngầm dưới biển, cảng biển và khoáng sản chiến lược.

*.- Bảo đảm chủ quyền:

Thủ Tướng Frederiksen và Thủ Hiến Jens-Frederik Nielsen và Thủ Tướng Frederiksen nhấn mạnh thỏa thuận bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch và tôn trọng quyền tự quyết của Greenland. Thỏa thuận vẫn có giá trị pháp lý ngay cả khi Greenland cuối cùng giành được độc lập hoàn toàn khỏi Đan Mạch.

CNBC: Mỹ đạt thỏa thuận về Greenland nhằm “kiểm soát vĩnh viễn vấn đề an ninh”, sẽ đưa lực lượng đến trạm chó kéo xe của Đan Mạch và mở lại căn cứ thời Chiến Tranh Lạnh.

WSJ: Thỏa thuận về Greenland của TT. Trump mở đường cho doanh nghiệp Mỹ trên đảo Bắc Cực.

Fox News: Thỏa thuận về Greenland của TT Trump chuẩn bị được ký sau nhiều tháng tranh chấp về quyền kiểm soát của Mỹ.

The Washington Post: Trump cam kết mở các căn cứ quân sự mới ở Bắc Cực khi ký thỏa thuận về Greenland. Mỹ đã duy trì sự hiện diện quân sự tại Greenland từ thời Thế Chiến II…

Investor’s Business Daily: Thỏa thuận Greenland thúc đẩy cổ phiếu Critical Metals (mã giao dịch phổ biến: CRML trên NASDAQ) doanh nghiệp của Mỹ, khai thác và phát triển khoáng sản chiến lược chuyên về các kim loại hiếm thiết yếu cho quốc phòng, xe điện và công nghệ năng lượng sạch.

The Hill:  Donald Trump ký thỏa thuận ba bên với Greenland và Đan Mạch. Thỏa thuận an ninh trao cho Mỹ các quyền quân sự vĩnh viễn tại Greenland...

Dù khác quan điểm ủng hộ, đả kích TT Trump nhưng kể từ khi TT Andrew Johnson đến nay đã 170 năm đã bao lần Mỹ nhắm đến hòn đảo Greenland nay mới đoạt được thỏa thuận như vậy. Và kể từ nay, hai lá chắn Tây Bắc Mỹ là Alska và Tây Bắc Mỹ là Greenland, về chiến lược trở thành pháo đài kiên cố trước các đối thủ như Nga, Trung Cộng.

Âu châu nói chung và Đan Mạch nói riêng, từ nay nhẹ gánh phòng thủ chiến lược Bắc Bán Cầu.

 

Little Saigon, September 22, 2026

Vương Trùng Dương

(Tác giả gởi)