Dân Chủ Và Công Lý Đã Thắng Độc Tài Và Tham Nhũng - Nguyễn Quốc Khải

 

 

 Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 tại Hoa Kỳ đã mang lại chiến thắng vẻ vang, không thể chối cãi, mang tính quyết định cho Đảng Dân Chủ.  Đảng này giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, tạo nên một bước ngoặt chính trị đáng kể.

 <!>

Tính đến thời điểm tôi bắt đầu viết bài báo này vào chiều 6 tháng 11, Đảng Dân Chủ đã chiếm được 54 ghế Thượng Viện so với 44 ghế của Cộng Hòa, và 2 ghế chưa ngã ngũ ở hai tiểu bang Alaska và Mississippi. Đảng Dân Chủ chắc chắn cũng đã chiếm được Hạ Viện với số ghế là 253 so với 162 ghế của Cộng Hòa và 20 ghế chưa có kết quả. Ngoài ra, 28 ghế thống đốc đã lọt vào tay Dân Chủ so với 20 ghế của Cộng Hòa và 2 ghế ở Kansas và Alaska Dân Chủ đang dẫn đầu.

ĐẢNG DÂN CHỦ THẮNG LỚN.

Đảng Dân Chủ đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026, trên khắp cả nước, ngay cả những phần lãnh thổ thuộc Đảng Cộng Hòa hàng chục năm qua

từ khu vực tận cùng miền Nam (Deep South) cho đến các vùng đồng bằng.  Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Đảng Dân Chủ giành chiến thắng trên toàn tiểu bang Texas, không chỉ chiếm được một ghế tại Thượng Viện mà còn giành luôn chức thống đốc, phó thống đốc, tổng chưởng lý, ủy viên nông nghiệp, kiểm soát viên, ủy viên đất đai.

 

Họ cũng giành được một ghế Thượng Viện tại Kansas – điều chưa từng xảy ra trong gần 100 năm qua. Tại Nam Carolina, một tiểu bang vốn hiếm khi nằm trong danh sách các chiến trường bầu cử, Đảng Dân Chủ cũng đã giành lấy một ghế Thượng Viện. Hơn nữa, họ còn giành được nhiều ghế tại Hạ Viện ngay cả ở những khu vực vốn là thành trì vững chắc của Đảng Cộng Hòa, mở đường cho việc đạt được thế đa số lớn nhất tại Quốc Hội trong nhiều năm trở lại đây.

 

Quyền lực chính trị của người da đen đã thắng lớn trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay. Trước ngày 3 tháng 11, khối người Mỹ gốc Phi châu chỉ có ba thống đốc từng được bầu chọn. Sang năm 2027 sẽ có năm vị thống đốc người da đen cùng tại nhiệm. Con số này đạt được sau chiến thắng của các ứng viên đắc cử: Byron Donalds (Đảng Cộng Hòa, Florida), David Crowley (Đảng Dân Chủ, Wisconsin), Aaron Ford (Đảng Dân Chủ,  Nevada) và Keisha Lance Bottoms (Đảng Dân Chủ, Georgia) — người sẽ trở thành nữ thống đốc da đen đầu tiên trong lịch sử.

Ngoài ra, Đảng Dân Chủ đã giành chiến thắng tại miền Nam, phần lớn nhờ vào sự gia tăng đột biến số lượng cử tri da đen. Và nếu một ứng viên da đen thuộc Đảng Dân Chủ — Scott Colom — có thể đánh bại Thượng Nghị Sĩ Đảng Cộng Hòa Cindy Hyde-Smith tại Mississippi — một bang từng ủng hộ ông Trump với cách biệt 23 điểm phần trăm và có lịch sử phức tạp liên quan đến các vấn đề chủng tộc — thì đó có lẽ sẽ là minh chứng mạnh mẽ nhất.

Hai trong số những ứng viên Đảng Dân Chủ đạt kết quả vượt kỳ vọng nhất vào ngày 3 tháng 11 vừa qua là Adam Hamilton – Thượng Nghị Sĩ đắc cử tại Kansas, vốn là một mục sư – và James Talarico – Thượng Nghị Sĩ đắc cử tại Texas, một nhà hùng biện và có phong thái gần giống như một mục sư thanh thiếu niên và thường xuyên nhắc đến đức tin của mình trong suốt quá trình vận động tranh cử.

Ở tuổi 37, Talarico hiện là một trong những ngôi sao sáng giá nhất của Đảng Dân Chủ. Ông đã đánh bại nỗ lực của Trump trong việc gán cho ông cái mác là người nằm ngoài dòng chính — với biệt danh đầy chế giễu mà vị cựu tổng thống đặt cho ông là “Talafreako” — cũng như khoản kinh phí hơn 200 triệu USD mà Elon Musk đã chi ra nhằm giữ cho tiểu bang này tiếp tục nghiêng về phía Đảng Cộng Hòa.

TẠI SAO ĐẢNG CỘNG HÒA THUA ĐẬM?

Đảng Dân Chủ đã giành chiến thắng áp đảo mang tính lịch sử trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026, nhờ định hướng bản thân thành những người đấu tranh vì lợi ích kinh tế theo đường lối dân túy, đồng thời nắm bắt được sự bất mãn sâu sắc đối với các chính sách đối nội và đối ngoại của chính quyền Trump.

Các nhà khoa học chính trị, chuyên gia kinh tế và các phân tích gia cho rằng quy mô thắng lợi áp đảo của Đảng Dân Chủ bắt nguồn từ một vài nguyên nhân chính:

• Phản ứng tiêu cực về kinh tế và vấn đề chi phí sinh hoạt: Cuộc chiến với Iran đã châm ngòi cho tình trạng lạm phát leo thang, đẩy giá xăng dầu, thực phẩm và hóa đơn năng lượng lên cao. Các ứng cử viên Đảng Dân Chủ đã tận dụng nỗi đau kinh tế này bằng cách liên tục chỉ trích các chính sách thuế quan và thương mại của chính quyền Trump.

* Chính quyền Trump thảm bại trong nhiều chương trình quốc nội khác nhau như thuế quan, di trú, thuế lợi tức, chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội. Về đối ngoại, chính quyền Trump đã thua rõ rệt trong cuộc chiến với Iran, thất bại trong việc chấm dứt chiến tranh ở Ukraine.

• Tỷ lệ ủng hộ thấp đối với ông Trump: Tổng Thống Donald Trump bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ với tỷ lệ không tán thành cao kỷ lục trong khoảng 65% - 75%. Việc tên ông không xuất hiện trên lá phiếu đã làm giảm động lực của cử tri ủng hộ Đảng Cộng Hòa, đồng thời thúc đẩy tỷ lệ cử tri phe đối lập đi bỏ phiếu ở mức cao.

Thông thường, đảng của tổng thống sẽ có kết quả kém trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ theo kinh nghiệm lịch sử hơn 200 năm qua, ngoại trừ một hai trường hợp cá biệt. Nhưng chưa bao giờ người ta thấy sự thua cuộc lại lớn lao như trường hợp Tổng Thống Trump.

Ngoài những lý do vừa nêu trên, Trump còn có nhiều khuyết tật đáng kể.

Trump trong khi tại chức đã có những hành vị trục lợi cho cá nhân và gia đình quy mô lớn, sử dụng hệ thống tư pháp làm vũ khí chống lại các đối thủ, hay giải thể các cơ quan chính phủ mà không có sự đồng ý từ Quốc Hội.

Việc Đảng Dân Chủ đạt kết quả vượt mong đợi trên mọi mặt trận cho thấy chính những hành động từ phía ban lãnh đạo Đảng Cộng Hòa mới là nguyên nhân dẫn đến thất bại trong cuộc bầu cử. Một yếu tố đáng kể là khuynh hướng ưu ái các ứng viên kém khả năng lực của Tổng Thống Trump — điển hình như Ken Paxton, nhân vật vướng vào nhiều bê bối nhưng vẫn được chọn làm ứng viên Thượng Viện tại Texas, hay Darline Graham, người thiếu năng lực chuyên môn tại Nam Carolina.

Trump từng tuyển một một số nhân vật thiếu khả năng vào nội các trong nhiệm kỳ hai như Pete Hegseth, Bộ Trưởng Chiến Tranh - Ông này đang bị cả hai đảng đòi từ chức hoặc sẽ bị luận tội – Robert Kennedy Jr, Bộ Trưởng Y Tế, Kash Patel, Giám Đốc FBI, Todd Blanch, Bộ Trưởng Tư Pháp, Pam Bondi, cựu Bộ Trưởng Tư Pháp.

TRUMP TOAN TÍNH DÙNG TIỀN MUA PHIẾU NHƯNG THẤT BẠI.

Tổng Thống Donald Trump lần đầu tiên công bố Kế hoạch Chia Cổ Tức Trump (Trump Dividend) vào ngày 9 tháng 9 năm 2026, ngày đầu tiên của đại hội giữa nhiệm kỳ của Đảng Cộng Hòa tại Dallas, Texas. Chính sách này hứa hẹn khoản thanh toán tiền mặt 5,000 USD cho công dân Hoa Kỳ trưởng thành, với điều kiện Đảng Cộng Hòa giành chiến thắng cả Hạ Viện và Thượng Viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào 3 tháng 11 sắp tới.

Các nhà phê bình cùng các thành viên Đảng Dân Chủ cáo buộc rằng việc đặt điều kiện nhận các khoản chi trả trực tiếp từ chính phủ dựa trên một kết quả bầu cử cụ thể chẳng khác nào hành vi mua phiếu bầu.

Không những vậy, Hoa Kỳ hiện đã phải đối mặt với mức thâm hụt hàng năm là 1.8 nghìn tỷ USD cùng khoản nợ quốc gia vượt quá 40 nghìn tỷ USD. Việc chi trả 5,000 USD cho 245 triệu người trưởng thành sẽ tốn hơn 1 nghìn tỷ USD nằm ngoài ngân sách là một thách thức lớn về mặt tài chính.

Phó Tổng Thống JD Vance cho rằng nguồn thu từ thuế quan có thể chi trả cho khoản chi phí này. Tuy nhiên theo các nhà phân tích, tổng số thu thuế quan hàng năm chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với số tiền cần thiết, nhất là sau khi các phán quyết của tòa án đã bác bỏ một số loại thuế quan trước đó. Ngoài ra, bất kỳ khoản chi trả trực tiếp nào cũng đều đòi hỏi sự cho phép chính thức và nguồn kinh phí từ Quốc Hội. Cho đến nay, các nhà lập pháp Đảng Cộng Hòa vẫn chưa có một chuẩn bị nào nhằm thúc đẩy biện pháp này.

Tổng Thống Donald Trump cùng các đồng minh đã nhiều lần hứa hẹn cấp tiền trực tiếp cho người dân Mỹ, nhưng chưa có đề xuất nào được thực hiện:  Khoản "Cổ tức tiết kiệm DOGE" trị giá 5,000 USD (2005/2006), và khoản "Cổ tức từ thuế quan" trị giá 2,000 USD (cuối năm 2025).

Một cuộc thăm dò của CNN cho thấy 64% người Mỹ cho rằng việc sử dụng ngân sách chính phủ liên bang như vậy là “không đáng giá” (so với 36% có ý kiến ngược lại), trong khi một cuộc thăm dò của Reuters-Ipsos cho thấy 66% cử tri đã đăng ký coi việc ông Trump đưa ra lời hứa như vậy là “không phù hợp” và 18% có ý kiến ngược lại.

Theo Điều 597 của Bộ Luật 18 Hoa Kỳ, việc chi tiền nhằm gây ảnh hưởng đến kết quả bỏ phiếu là một tội danh liên bang. Các đề xuất của ông Trump đã vượt quá ranh giới giữa vận động chính sách thông thường và hành vi dụ dỗ cử tri bất hợp pháp, bởi các khoản chi trả trực tiếp này được quy định rõ ràng là phụ thuộc vào thắng lợi của một phe phái chính trị trong bầu cử, thay vì dựa trên hiệu quả kinh tế chung. Việc dùng tiền để mua phiếu bầu được xem là mối đe dọa nghiêm trọng đối với nền dân chủ, vì hành vi này làm suy yếu nguyên tắc đại diện bình đẳng và gây tổn hại đến tiến trình dân chủ.

CUỘC BẦU CỬ GIỮA KỲ VÀ NỀN DÂN CHỦ

Các quan sát viên, các chính trị gia và các cơ quan truyền thông đã đưa ra những cách giải thích về việc liệu kết quả này là một thắng lợi cho nền dân chủ, hay chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh chính trị thường thấy trong các kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Các tổ chức như Democracy Defenders Action mô tả kết quả này là một "chiến thắng vang dội, mang tính lịch sử cho nền dân chủ", đồng thời là sự bác bỏ trực diện đối với chủ nghĩa độc tài, tham nhũng và các âm mưu phá hoại hệ thống bầu cử. Những nhà bình luận như Fintan O'Toole, trong bài viết cho tờ New York Books, lập luận rằng cuộc bỏ phiếu đóng vai trò như một cơ chế kiểm soát mạnh mẽ đối với một "kẻ có tham vọng độc tài", đồng thời cung cấp các công cụ mang tính cấu trúc để bảo vệ quyền bầu cử trong tương lai.

Các quan điểm độc lập cho thấy rằng, mặc dù kết quả bầu cử thể hiện sự phản đối mạnh mẽ đối với chương trình nghị sự của chính quyền Trump, nhưng xét về mặt lịch sử, các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường có xu hướng gây bất lợi cho đảng của vị tổng thống đang nắm quyền. Các nhà bình luận lưu ý rằng chiến thắng của Đảng Dân Chủ phần lớn được thúc đẩy bởi những vấn đề thiết thực trong đời sống hàng ngày — chẳng hạn như cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, giá xăng dầu và chi phí chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, cử tri còn quan tâm đến nhiều vấn đề khác. Nhiều cuộc thăm dò trước ngày bầu cử cho thấy yếu tố thứ hai cử tri quan tâm nhiều nhất sau giá sinh hoạt / lạm phát (36%) trong cuộc bầu cử giữa kỳ là tham nhũng trong chính quyền Trump (12%), theo cuộc kiểm tra của Harris Polls được thực hiện từ 22 đến 24 tháng 10, 2026.

Một số thành viên Đảng Cộng Hòa thừa nhận những khiếm khuyết mang tính cấu trúc ngay trong nội bộ đảng mình. Trong một bài bình luận trên tờ Wall Street Journal, Thượng Nghị Sĩ sắp mãn nhiệm John Cornyn lưu ý rằng những lo ngại về tham nhũng cùng các thông tin tiêu cực trên truyền thông đã góp phần đáng kể vào các thất bại vừa qua.  Ông cảnh báo rằng Đảng Cộng Hòa cần phải kiểm soát tốt hơn đội ngũ của mình.

 HỜI ĐẠI TRUMP CHẤM DỨT

Cuộc bầu cử giữa kỳ đã trao quyền kiểm soát Hạ Viện và Thượng Viện của Quốc Hội Hoa Kỳ cho Đảng Dân Chủ. Trump tiếp tục làm tổng thống trong 2 năm nữa, nhưng quyền hạn của Trump sẽ bị giới hạn đi rất nhiều bắt đầu từ tháng 1, 2027. Mặc dù Tổng Thống Trump vẫn nắm giữ các quyền hành pháp và quyền tổng tư lệnh sâu rộng, bối cảnh lập pháp mới đã làm thay đổi cán cân quyền lực tại Washington.

 

Với việc Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, các chương trình nghị sự và chính sách đối nội trọng tâm của ông Trump ngay lập tức vấp phải rào cản lớn.

 

Quyền phủ quyết: Trump đã phát tín hiệu rằng ông sẽ tận dụng tối đa quyền phủ quyết để ngăn chặn các dự luật mang tư tưởng tiến bộ.

 

Rào cản về đa số áp đảo: Do ​​Đảng Dân Chủ không nắm giữ thế đa số hai phần ba cần thiết để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, các đạo luật quan trọng không thể được thông qua nếu thiếu sự thương thảo sâu rộng giữa hai đảng. Các nhà phân tích dự đoán rằng Đảng Dân Chủ sẽ thúc đẩy các dự luật được đông đảo công chúng ủng hộ, như chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội, chấm dứt chiến tranh Iran, với mục đích buộc tổng thống phải thực hiện quyền phủ quyết đối với những vấn đề gây chú ý, từ đó tạo ra cái giá chính trị đắt đỏ cho ông.

Với tư cách là đảng chiếm đa số, Đảng Dân Chủ sẽ nắm quyền kiểm soát ngân sách liên bang và quyết định các khoản phân bổ ngân sách của chính phủ.

Quốc Hội khóa mới sẽ giám sát chặt chẽ ngân sách liên bang. Đảng Dân Chủ dự định nhắm vào các ưu tiên quốc phòng hàng đầu mà họ cho là lãng phí, đồng thời sử dụng các thời hạn cấp ngân sách sắp tới làm đòn bẩy để cắt giảm kinh phí cho các hoạt động đang diễn ra, chẳng hạn như cuộc chiến tại Iran.

Đảng Dân Chủ có thể tìm cách đưa các hạn chế cụ thể vào các dự luật chi tiêu nhằm ngăn chặn chính quyền sử dụng ngân sách cho các hoạt động trong nước hoặc nước ngoài chưa được phê duyệt.

Các chủ tịch ủy ban thuộc Đảng Dân Chủ sẽ nắm trong tay thẩm quyền tuyệt đối để khởi xướng các cuộc điều tra sâu rộng nhắm vào chính quyền đương nhiệm.  Các nhà lập pháp dự định ban hành hàng loạt lệnh triệu tập nhằm làm rõ các hoạt động kinh doanh cá nhân của Tổng thống, cũng như các vấn đề liên quan đến gia đình và nội các của ông. Các ủy ban Quốc Hội hiện đang chuẩn bị tổ chức các phiên điều trần để xem xét những quyết định gây tranh cãi, các hợp đồng quốc phòng của Lầu Năm Góc và quá trình ra quyết định quân sự của chính quyền.

Với việc nắm thế đa số tại Thượng Viện, Đảng Dân Chủ sẽ kiểm soát thời điểm tổ chức các phiên điều trần và bỏ phiếu đối với tất cả các đề cử vào nhánh hành pháp và cơ quan tư pháp.  Trump sẽ không còn con đường thuận lợi để phê chuẩn các thẩm phán, đại sứ hay các thành viên nội các có tư tưởng bảo thủ. Để lấp đầy các vị trí quan trọng, chính quyền buộc phải chọn những ứng viên có khả năng giành được sự ủng hộ từ cả hai đảng, hoặc phải dựa nhiều vào các quan chức tạm quyền.

Vì Hiến Pháp Hoa Kỳ ngăn cản ông Trump tranh cử nhiệm kỳ thứ ba, nên việc bước vào hai năm cuối nhiệm kỳ với một đảng phái vừa chịu thất bại nặng nề đã làm suy yếu đáng kể vị thế và ảnh hưởng của ông. Một số thuộc hạ của Trump đã không ngần ngại bầy tỏ chính kiến độc lập.

Phó Tổng thống JD Vance đã chỉ đích danh cuộc chiến đang diễn ra với Iran là nguyên nhân dẫn đến những thất bại nặng nề của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026. Trong một bài đăng dài 600 chữ gây chú ý mạnh mẽ trên nền tảng X vào ngày 4 tháng 11 năm 2026 - sáng ngay sau cuộc bầu cử - Vance đã đi ngược lại thông điệp chính thức của chính quyền khi viết rằng: "Lý do thực sự khiến chúng ta thất bại thì hầu như ai cũng thấy rõ… Nguyên nhân chính là cuộc chiến này."

Các nhà phân tích chính trị lưu ý rằng công cụ điều hành chủ yếu của Trump - nỗi sợ hãi - đã giảm sút nghiêm trọng, khi các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, các đồng minh nước ngoài và cả các thành viên trong chính đảng của ông bắt đầu hướng tầm nhìn vượt ra ngoài nhiệm kỳ tổng thống của ông để hướng tới chu kỳ bầu cử năm 2028.

Nguyễn Quốc Khải

 

THAM KHẢO

 

* Eugene Robinson, “The End of the Trump Era.” The Atlantic, November 4, 2026.

* Aaron Blake, “The biggest winners and losers of the 2026 midterm elections.” CNN, November 4, 2026.

* Idrees Kahloon, “Why Republicans Lost So Big.” The Atlantic, November 3, 2026.

* Quinta Jurecic, “The Biggest Victory of the Night.” The Atlantic, November 4, 2026.

* Shane Goldmacher and Patricia Mazzei, “America Punishes Trumpʼs Party: 8 Takeaways From a Democratic Landslide.” New York Times, November 4, 2026.

Sau